فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٣
امكان در خارج به وجود موضوعش موجود است
امكان در خارج به وجود موضوعش موجود است
امكان در خارج به وجود موضوعش موجود است
متن
الأمر الثّالث : أنّ الإمكان موجود بوجود . . . الذات والغنى عن الغير و غير ذلك .
ترجمه
مطلب سوم ، امكان در خارج به وجود موضوعش موجود است - و چنان‌كه بعضى گفته‌اند « 1 » - اعتبار عقلى محض كه حقيقتى در خارج اصلًا ندارد نيست . امكان در خارج ، وجود مستقل و منفك ( از ماهيت ) ندارد - چنان‌كه جماعتى ديگر به اين عقيده قائل شده‌اند . . . . « 2 »
اما اين‌كه امكان در خارج به وجود موضوعش موجود است ، به دليل آن است كه در تقسيم ، قسيم « واجب » ى است كه ضرورتِ وجودِ آن در خارج است . پس ارتفاع ضرورت كه عبارت از امكان باشد هم در خارج است . و چون در تقسيم ، موضوعى وجود دارد كه مقتضى اتصاف مقسم ( موجود ) به هر يك از اقسام است ، از اين جهت امكان در حكم وصف ثبوتى مىماند كه موضوعش بدان متصف مىگردد .
پس حقيقت امكان يك معناى عدمى است كه بهره‌اى از وجود يافته است و ماهيت در خارج بدان متصف است و چون ماهيت در خارج به آن متصف است پس براى آن وجود در حد موجوديت ساير أعدام مضاف - كه نعت‌هاى عدمى براى موضوعات خود هستند و موجود به وجود موصوفاتند - از وجود ، بهره دارد . و آثارى كه بر امكان مترتب مىشود در حقيقت ، ارتفاع آثار وجوب است ، كه آن ( آثار وجوب ) عبارت است از صِرف بودن ، بسيط بودن ذات و بىنيازى از غير و مانند آن
شرح
در اين‌كه امكان در خارج ، موجود است يا معدوم ، و اگر موجود است وجود
( 1 ) . اين نظريه به شيخ الاشراق منسوب است ، ر . ك : اسفار ، ج 1 ، ص 172 ( 2 ) . حكماء مشّاء از اتباع معلم اول ، ر . ك : اسفار ، ج 1 ، ص 139