فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٦

جواب صحيح از اشكال

جمع آن اجزاى غيرمتناهى بيشتر از يك ده ريالى نمىشود . پس نمىتوان بىنهايت متاع را با يك ده ريالى خريد . از اين رو ، مسئله انقسام پذيرى جسم به بىنهايت ، نمىتواند اشكال انطباع ماهيات كبير در محل مادى صغير را جواب بدهد .

جواب صحيح از اشكال

جواب صحيح از اشكال

متن

وجه الاندفاع أنّ الحقّ . . . من أحكام المادّة ولا انطباع فى المجرّد .

ترجمه

دفع اشكال به اين است كه بگوييم : حق آن است - چنان كه خواهد آمد « 1 » - كه صُوَر علميهء جزئيه ، مادى نيستند ، بلكه از سنخ مجردات مثالىاند كه در آن آثار ماده از قبيل ابعاد و رنگ‌ها و اشكال هست ، بدون خود ماده . و انطباع ( و دخول ) از احكام ماده است و در مجردات راه ندارد .

شرح

فلاسفه ، عوالم امكان را به سه عالم عقل و عالم مثال و عالم ماده تقسيم كرده‌اند .

عالم مثال كه خود به مثال اكبر و اصغر تقسيم مىشود ، عالَمى است كه موجوداتش همه مجرد از ماده‌اند ، لكن آثار ماده مانند بُعد و رنگ و مقدار و شكل را دارند .

عالم مثال اكبر كه آن را عالم خيال منفصل هم مىگويند ، عالمى است كه از نظر رتبه بر عالم ماده تقدم دارد و موجودات مادى به وجودى كامل‌تر بدون آن‌كه ماده داشته باشند ولى با آثار ماده مانند رنگ و شكل و مقدار در آن عالَم هستند .

عالَم مثال اصغر كه او را عالَم خيال متصل يا قوّه خيالى مىنامند ، مرتبه‌اى از نفس ماست كه در آن صُوَر موجودات خارجى به صورت تجردى ولى همراه با آثار مادى موجود مىشوند . اين‌كه در عالم خيال ، شخصى را كه ساليانى پيش مرده و از بين رفته

( 1 ) . ر . ك : مرحلهء يازدهم فصل اول و دوم