تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢١
نقد تعريف فليسين شاله
مفهوم سخن فليسين شاله
مفهوم سخن فليسين شاله
معناى روشن عبارت آخر او اين است كه ما راهى به شناخت خارج نداريم جز به صورت يك رشته احساس‌ها و صورت‌ها كه در انديشه و ذهن ما پيدا مىشود . پس موضوع تجربيات اگر چه ظرف خارج است ؛ ولى از آن‌جا كه موضوعات خارجى از طريق صورت‌هاى ذهنى براى ما قابل ادراك است ، بنابراين ، حقايق تجربى هم مطابقتى با خارج ندارد . تا آن‌جا كه مىگويد : « بر حسب گفتهء پر مغز اگوست كنت ، وصف بارز حقيقت اين است كه وفاق تمام افكار را در ذهن فرد و توافق تمام اذهان جامعهء انسانى را در يك زمان به حصول مىآورد و وحدت معنوى ايجاد مىكند . »
نقد تعريف فليسين شاله
نقد تعريف فليسين شاله
اولًا ، « حقيقت » نشانه‌هايى دارد كه يكى از آن‌ها توافق افكار بر روى آن مسئلهء حقيقى است .
پوزيتيويست‌ها در تعريف حقيقت ، يكى از علايم مفهوم حقيقى را به آثارش تعريف كرده‌اند نه به كنه ذات و ماهيتش . و اين نوع تعريف از اعتبار ساقط است و تعريف حقيقى و اصطلاحى نيست . به علاوه توافق همهء صاحبان آرا بر يك رأى كاذب و خلاف واقع عقلًا محال نيست ، گرچه عادتاً محال به نظر مىرسد .
ثانياً ، چگونه ممكن است در يك زمان همهء مردم بر روى يك سلسله مسائل توافق پيدا كنند ؟ امكان توافق عمومى در تعداد معدودى از مسائل امكان‌پذير است نه در كل مسائل ، آن هم در گذشته و حال . وانگهى عدهء قليلى در بديهىترين مسئله ، كه اعتراف به « وجود جهان خارج از ذهن » است ، دچار ترديد و انكار شده‌اند . از طرف ديگر اگر توافق افكار براى ما ملاك باشد ، آيا منظور توافق اكثر است يا توافق اقل ؟ چه بسا اتفاق مىافتد كه اكثر با اقل در مورد شناخت يك مسئله ، دچار اشتباه شده باشند . و بدين ترتيب بسيارى از مسائل از حيطهء علم خارج مىشود ، زيرا توافق همگان فراهم نيامده ، بلكه اكثرى هم در كار نيست و بسا حق با اقل‌ها است نه اكثرها ، زيرا همواره متفكران جامعه در اقليتند .
ثالثاً ، تعريف حقيقت كه تابع سليقهء اشخاص نيست تا هر شخص و گروهى تعريفى براى آن