شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٨

2 - 4 - 6 : قضيهء موجبهء معدوله فاقد نسبت حكميه است

برهان امتناع وجود رابط در موجبهء معدوله

اين برهان مبتنى بر سه مقدمهء زير است :

مقدمهء اوّل : وجود رابط از سنخ وجود بوده قائم به طرفين است و دقيقتر بگوييم وجود رابط وجودى است كه عين قيام به طرفين است .

مقدمهء دوم : طرفين قضيهء موجبهء معدوله ، يعنى موضوع و محمول آن ، هردو يا يكى از آن عدم‌اند .

نتيجه دو مقدمهء فوق اينكه تحقق وجود رابط بين موضوع و محمول در موجبهء معدوله به معناى تحقق وجودى است قائم به دو عدم يا وجودى قائم به يك عدم و يك وجود ، پس در هرحال مستلزم قيام وجود به عدم است .

مقدمهء سوم : قيام وجود به عدم محال است .

نتيجه : تحقق وجود رابط در موجبهء معدوله محال است .

براهين امتناع عدم رابط در موجبهء معدوله

برهان اول : در ابتداى فرع گفته شد كه عدم رابط امرى است كه فى نفسه محال است ، خواه طرفينش دو وجود باشند يا دو عدم يا يك وجود و يك عدم . به‌طور كلى ، رابط از سنخ عدم بىمعنا و باطل است . بنابراين ، تحقق آن در موجبهء معدوله نيز محال است .

برهان دوم : به‌فرض اينكه از برهان اوّل چشم بپوشيم و بپذيريم كه تحقق عدم رابط فى نفسه محال نيست ، باز تحقق آن در خصوص موجبهء معدوله به موجب برهان ديگرى محال است . اين برهان مبتنى بر دو مقدمهء زير است :

مقدمهء اوّل : عدم رابط ( به فرض اينكه محال نباشد ) امرى است عدمى و قائم به طرفين و دقيقتر بگوييم عدمى است عين قيام به طرفين .

مقدمهء دوم : طرفين قضيهء موجبهء معدوله ( موضوع و محمول ) يا هردو عدم‌اند يا يكى از آنها .

نتيجهء دو مقدمهء فوق اينكه تحقق عدم رابط بين موضوع و محمول موجبهء معدوله به معناى عدمى است قائم به يك عدم و يك وجود يا قائم به دو عدم .

مقدمهء سوم : قيام عدم به عدم يا قيام عدم به‌وجود ، هردو ، محال است ، زيرا اولا ، مستلزم