نبرد جمل ( فارسى ) — الصفحة ٠.٥٦٩

خطبه مشهور امام ( عليه السلام ) در نكوهش بصره

خبر و گزارش . »

سپس امام ( عليه السلام ) فرمود : « بارخدايا ! بر سرورمان محمد كه تبارى بزرگ و نژادى اصيل دارد و نواده عبدالمطلب و سالار عجم و عرب است ، درود و سلام فراوان بفرست ! » ]

( تمام نهج‌البلاغه ، 1 / 444 )

براى مطالعه بندهاى مختلف اين خطبه ، بنگريد به : نهج‌البلاغه ، 1 / 44 ؛ شرح نهج‌البلاغه ، 1 / 251 ؛ الفتوح ، ابن‌اعثم ، 2 / 488 ؛ الاحتجاج ، 1 / 250 ؛ بحار الانوار ، 32 / 225 ؛ مسند الامام علي ، 8 / 448 ؛ مصادر نهج‌البلاغه و اسانيده ، 1 / 360 ؛ معجم احاديث الامام المهدي ، 5 / 431 ؛ البلدان ، همداني ، 238 ؛ معجم البلدان ، 1 / 436 ؛ عيون الاخبار ، ابن‌قتيبه ، 1 / 315 ؛ المناقب ، خوارزمي ، 189 ؛ تفسير القمي ، 2 / 339 ؛ الجمل ، مفيد ، 217 ؛ منهاج البراعه ، 1 / 156 .

چند نكته

1 . اين خطبه به صورت مرسل روايت شده است . به مآخذ آن در اين كتاب ما مراجعه كنيد : المعجم الموضوعى لاحاديث الامام المهدي ، 535 . البته پاره‌اى از بندهاى آن در برخى احاديث داراى سند ، يافت مي‌شود . با اين حال ، بعضى از بندهاى آن ، نورى با خود دارد كه نشان مي‌دهد راوى نمي‌تواند آن را جعل كند يا به دروغ روايت نمايد .

2 . برخى از بندهاى اين خطبه داراى سطح ادبى پايين‌تر از كلام اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) هستند . نيز اين كه وى در مقام اعتذار ، نكوهش خود از بصريان را از سر اجبار نمي‌داند و ستايش خويش از ايشان را به دليل تقرب جستن به آنان ، بدين جهت كه نمي‌خواهد در بصره ساكن شود ، نمي‌شمارد ، با عادت وى در گفتار سازگار نيست .

3 . امام ( عليه السلام ) هم از بصره نكوهش و هم آن را ستايش مي‌كند . شايد اين گفتار از آنِ او باشد ؛ اما سطح بلاغى برخى از بندهاى آن ، با بلاغت امام ( عليه السلام ) سازگارى ندارد .

4 . اين خطبه دو رويداد را با هم آميخته است : يكى شورش زنگيان كه هزاران تن را در ابله شهيد مي‌كنند و در اين خطبه ، برادران شيطان با رنگ‌هاى سياه و بوي‌هاى بد و بدون