برهان ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

فصل دوم : در حقيقت علوم برهانى و اجزاى آن‌ها و احكام آن‌ها از اين‌جهت كه علوم برهانى هستند

204 . و بعضى از آن‌ها تنها حدّشان وضع مىشود ، و بعضى ديگر تنها وجودشان وضع مىشود .

205 . از آنچه گذشت روشن مىشود كه علم الهى بر هيچ‌يك از علوم پايين‌تر توقف ندارد ، بلكه حدود تمام علوم و مقدّمات براهين تمام علوم ، در علم الهى داده مىشود .

206 . آرى ، گاهى ممكن است از بعضى از علوم تحت علم الهى مبده‌اى براى بيان بعضى از مسائل علم الهى و براى اعطاى تصديق اخذ شود ، همان‌طور كه مقدّماتى از علم هيئت ، كه بر حساب و هندسه و مناظر توقف دارد ، براى بيان حال علويّات اخذ مىشود ، و مقدّمات طبيعى و هندسى در بحث هيولى و صورت و ابطال جزء لا يتجزّى اخذ مىشود . لكن هرگاه عللى را كه برهان لمّ در آن‌ها دخالت دارد وضع كنيم و جميع آن‌ها را بر حسب آنچه در نفس الأمر هستند اخذ كنيم ، لازم است كه در اين‌صورت علوم ، بر حسب الاعم فالاعم مرتب شوند ، زيرا حمل عام بر حمل خاص اقدم است ، و لازم است كه علت امر علم ، اعم باشد .

207 . از اين‌جا روشن مىشود كه محال است علم جزئى لمّيت علم كلى را اعطا كند . 74