برهان ( فارسى ) — الصفحة ١٠٠

فصل اوّل : در هدف اين مقاله

127 . از اين‌جا روشن مىشود كه در برهان لمّ سالبه ، وضع علّت ناقص كفايت مىكند .

128 . نيز روشن مىشود كه سبب در برهان لمّ بايد حدّ وسط قرار گيرد .

129 . نيز از اين‌جا روشن مىشود كه اگر در برهان إنّ ، سببى وجود داشته باشد ، اين سبب حدّ اكبر خواهد بود .

130 . سپس احكام برهان إنّ را شروع مىكنيم .

131 . و در فصلى از اين مقاله بيان مىكنيم كه ، همان‌طور كه گفته‌اند ، برهان إنّ به سه قسم تقسيم مىشود : برهانى كه مقدّمات آن سبب ندارند ؛ برهانى كه حدّ اكبر آن علّت حدّ اوسط آن است ؛ و برهانى كه حدّ اكبر و حدّ اوسط آن ، هردو ، معلول علّت سومى هستند . و بيان مىكنيم كه جز قسم اوّل ، دو قسم ديگر در حقيقت برهان نيستند ، و باز بيان مىكنيم كه برهان إنّ و برهان لمّ ، همان‌طور كه در قياس اقترانى جريان دارند ، در قياس استثنايى نيز جريان دارند .

132 . و با نظر به جميع اين مطالب روشن مىشود كه قياس از يكى از دو چيز متلازم و مضاف به ديگرى ، برهان نيست .

133 . نيز روشن مىشود كه قياسى كه حدّ اكبر آن علّت حدّ اوسط آن باشد ، يا هردو با هم معلول امر سومى باشند ، البتّه برهان نيست . و با اين مطلب مقاله را ، ان شاء اللّه ، تمام مىكنيم .