رساله لب اللباب در سير و سلوك اولى الألباب به ضميمه مصاحبات ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٣
4 ابحاث علمى
اين بطنها در واقع مراحلى است از معناى قرآن ، كه هر يك از اين مراحل در باب خودش واجد واقعيتى است كه مرحلهء ديگر واجد آن نيست .
مراحل مختلف قرآن بدين طريق است ، نه بدين شكل كه قرآن يك مرحله بيشتر نداشته باشد ؛ آن مرحله يا مشكل باشد كه دست كسى به آن نرسد ، و يا غير مشكل و بسيار ساده .
اما در سورهء نازعات ، ضمايرى كه در آن وارد است وقتى كه ضميمه شد به آيات ديگرى ، نشان مىدهد كه اينها ملائكه هستند . از : « فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً » استفاده مىشود كه مقصود ملائكه هستند . خداوند متعال تدبير امور را به دست هر كسى نمىدهد .
فرشتگان بايد به اين امور رسيدگى كنند ، و تحت نظارت و مراقبت و محافظت خود قرار دهند .
در سورهء مُرسلات و در سورهء صافات در چند جاى از قرآن كريم ، خداوند متعال به اين شكل بيان دارد ، و در اين بيانات ، امر به ملائكه شده است كه به طرق مختلفى مأموريتهاى خود را انجام دهند .
و فَلَق ، در آيهء مباركهء وارد در سورهء : « قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ » همان معناى شكافتن و شكافته شدن صبح است ، چون اين معناى ابتدايى از فَلَق است كه به ذهن مىرسد ، و بعد از اين ، معناى وسيع است كه به طور كلى شكافته شدن هر وجودى از عدم مىباشد .
پس معناى فَلَق هم اگر در مرحلهء اول نياز به تفسير داشته باشد ؛ يعنى تفسيرى كه به بيان سادهترى معناى آيه را روشنتر كند ، نه تفسيرى كه رفع غموض از مشكله نموده و حقيقتى را معرفى كند .
و اما وَيْل - همانطور كه وارد شده است - حقيقت معنايش بدبختى و نكبت و گرفتارى و هلاكت است ، و اما به معناى چاه از باب تمثيل است ؛ يعنى براى لفظ به حسب سياق ، يك معنايى نشان مىدهد كه اين معنا در واقع تمثيل است ، نه تفسير و