رساله لب اللباب در سير و سلوك اولى الألباب به ضميمه مصاحبات ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١١

2 ابحاث فلسفى

است : 1 . « مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ » * . « 1 » 2 . « مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ » . « 2 » 3 . « مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ » . « 3 » « وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ » ؛ « 4 » 4 . « مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ » . « 5 »

اما « حَمَإٍ مَسْنُونٍ » * عبارت است از لَجَن متعفن ، چون حَمأ به معناى لَجَن است و مَسْنُون به معناى بدبو و يا به معناى بدطعم است . و در هر حال اصل خلقت انسان از لجن متعفن كه گلى است بدبو و يا بدطعم ، مىباشد .

و اما « صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ » صلصال عبارت از گلى است كه خشك شود و تَرَك تَرَك خورد و چون پا روى آن گذارند خِش خِش صدا كند . و فخار هم به معناى كوزهء كوزه‌گرى است ؛ يعنى انسان را از گِل خشك شده‌اى كه ترك خورد و مانند كوزه صدا كند آفريديم .

و شش آيه در قرآن مجيد داريم كه دلالت مىكند بر اين‌كه اصل آفرينش انسان از خاك است ، و از جملهء آن‌ها اين آيه است :

« وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْواجاً » . « 6 »

يا اين آيه :

« إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ » . « 7 »

بارى ، اين آيات مجموعاً مىرساند كه بدون ترديد اصل آفرينش نفس انسانى از

( 1 ) . ذيل آيهء 26 سورهء حجر : « و به درستى كه ما انسان را از لجن متعفن آفريديم . » ( 2 ) . ذيل آيهء 14 سورهء رحمن : « انسان را از گِل خشك شده و ترك خورده چون گِل كوزه‌گرى آفريديم . » ( 3 ) . ذيل آيهء 12 سورهء مؤمنون : « و به درستى كه ما انسان را از جوهر و عصارهء گِل آفريديم . » ( 4 ) . ذيل آيهء 7 سورهء سجده : « و خداوند ابتداى آفرينش انسان را از گل قرار داد . » ( 5 ) . ذيل آيهء 8 سورهء سجده : « و سپس نسل و ذريهء آدم را از جوهر و عصارهء آب پست قرار داد . » ( 6 ) . صدر آيهء 11 سورهء فاطر : « و خداوند شما را از خاك آفريد و سپس از نطفه آفريد و سپس شما را جفت‌هايى قرار داد . » ( 7 ) . صدر آيهء 59 سورهء آل عمران : « به درستى كه مثال عيسى در نزد خداوند مثال آدم است كه او را از خاك آفريد . »