رساله لب اللباب در سير و سلوك اولى الألباب به ضميمه مصاحبات ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٢
1 ابحاث قرآنى
كافر هم بوده است ، مؤمنين را بر حذر داشته است .
و تمام اقسام تبعيت و پيروى از ابراهيم و يارانش را كه اظهار تبرّى و بيزارى از مشركان است ، اسوهء حسنه دانسته و ليكن حتى در اين گونه استغفار ، پيروى از آنان را اسوهء حسنه ندانسته است .
تبصرةٌ : آزر مسلّماً پدر حضرت ابراهيم نبوده است ، چون قرآن صراحت دارد بر آن‌كه حضرت ابراهيم چون براى او روشن شد كه آزر دشمن خداست براى او استغفار نكرد ، بلكه تبرّى جست .
و از طرفى طبق آيهء 41 سورهءابراهيم ( 14 ) ، حضرت ابراهيم براى والدين خود طلب مغفرت نمود ؛ آن‌جا كه مىگويد : « رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ » « 1 » پس آزر ، والد حضرت ابراهيم نبوده است . و فرق است بين والد و اب ، زيرا « والد » فقط به پدر گفته مىشود ، و « أب » به عمو نيز - خصوصاً در وقتى كه متكفل امور انسان بعد از پدرش باشد - اطلاق مىشود .
* * * تلميذ : شديدترين تعبير از عذاب وارده بر ستم‌كاران در دنيا ، از نقطهء نظر قرآن مجيد ، در نزد شما در كدام آيه است ؟
علامه : در دو جاى قرآن كريم ، خداوند تعبير عجيبى در نزول عذاب مىفرمايد و مفاد آن اين است كه ما طايفهء ستم‌گران را نابود مىكنيم ، كه ابداً اثرى از آنان باقى نمىماند ، و گويى اصلًا نبوده‌اند ، و در دنيا نيامده‌اند ، و اسم و رسمى از آنان به وجود نيامده است :
اول : در سورهء هود ، آن هم در دو مورد : يكى دربارهء قوم ثمود كه ناقهء حضرت صالح را پى كردند ، و آن اين است :
( 1 ) . « بار پروردگار من ! بيامرز مرا و پدرم را و مادرم را و مؤمنان را در روزى كه حساب برپا مىشود . »