رساله لب اللباب در سير و سلوك اولى الألباب به ضميمه مصاحبات ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٩

1 ابحاث قرآنى

قسم وارد شده است : اول : همانطور كه آسمان‌ها را خداوند هفت عدد آفريده است ، زمين را نيز مانند آسمان‌ها هفت عدد آفريده است و بنابراين ، هفت آسمان و هفت زمين داريم .

دوم : خلق فرمود از زمين ، موجودى را كه آن ، مانند هفت آسمان است و آن ، انسان است . و اين گونه تفسير ، ظاهراً به ابن عباس نسبت داده شده است .

و چون گفته‌اند : در انسان سَبْعِ شِداد با جميع قوايش موجود است ، و همه در تحت تسخير انسان است ، بنابراين مىتوان گفت كه : انسانى كه داراى هفت آسمان است ، و همه در وجود او منطوى است ، از زمين آفريده شده است .

و اين تفسير قدرى به حسب ظاهر بعيد به نظر مىرسد ؛ گرچه تعبير از انسان به وَ مِنَ الأْرْضِ بُعدى ندارد ، چون اصل خلقت او از روييده شدن از زمين است ، و پس از روييده شدن از زمين رشد پيدا مىكند و به تمام تجرد روحى و نفسى مىرسد . « وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً » . « 1 »

و در هر حال همان تفسير اول به نظر اقرب است و شواهدى از روايات ادعيه نيز بر آن دلالت دارد .

* * * تلميذ : در رسالهء مَعاد ( الإْنسان بَعدَ الدُّنيا ) « 2 » مىفرماييد كه : در آيهء مباركهء :

« يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ » . « 3 »

در تفسير قمى از حضرت سجاد عليه السلام در اين فقره از گفتار خدا : « يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ

( 1 ) . آيهء 17 سورهء نوح : « و خداوند شما را رويانيد از زمين ، رويانيدنى . » ( 2 ) . رساله‌اى از چند رسالهء استاد علامه است كه ترجمه كامل آن رساله‌ها در همين مجموعه آثار با ترجمه استاد صادق لاريجانى آمده است . ( خ ) ( 3 ) . آيهء 48 سورهء ابراهيم : « قيامت روزى است كه زمين تبديل به غير از اين زمين مىشود و هم‌چنين آسمان‌ها ، و جملگى در پيشگاه خداوند قهّار حاضر و ظاهر مىشوند . »