رسائل توحيدى ( فارسى ) — الصفحة ٢٥

فصل چهارم : شواهد نقلى بر نزاهت ذات واجب از همهء قيود

است .

4 . رواياتى كه صفات را از ذات اقدس إله ، نفى مىكنند . اين روايات در واقع آنچه را در فصل سوم ، بيان كرديم ، بازگو مىكنند مانند آنچه در نهج‌البلاغه آمده است :

أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ ، وَ كَمالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْديقُ بِهِ ، وَ كَمالُ التَّصْديقِ بِهِ تَوْحيدُهُ ، وَ كَمالُ تَوحيدِهِ الإِخْلاصُ لَهُ ، وَ كَمالُ الإِخْلاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفاتِ عَنْهُ ؛ « 1 »

آغاز دين ، معرفت اوست ، و كمال معرفتش ، تصديق ذات اوست ، و كمال تصديق ذاتش ، يگانه دانستن اوست ، و كمال يگانه دانستنش ، اخلاص براى اوست ، و كمال اخلاصش ، پيراسته دانستن او از صفات مىباشد .

و در خطبه ديگر فرمود :

أَوَّلُ عِبادَةِ اللَّهِ مَعْرِفَتُهُ ، وَأَصْلُ مَعْرِفَتِهِ تَوْحيدُهُ ، وَ نِظامُ تَوْحيدِهِ نَفْيُ الصِّفاتِ عَنْهُ ؛ « 2 »

سرآغاز پرستش خداوند ، شناختن اوست ، وپايه شناختش ، يگانه دانستن اوست ، ونظام يگانگىاش ، پيراستن صفات از اوست .

اين مضمون در روايات ديگرى نيز آمده است ، و احاديث ديگرى اين روايات را تفسير كرده ودلالت مىكند بر اين‌كه مراد از صفاتى كه از ذات اقدس إله ، نفى مىشود ، تنها صفات حادث نيست ، بلكه به طور كلى ، هر وصفى كه نوعىمحدوديت به همراه دارد و مغاير با ذات مىباشد ، از او نفى مىگردد .

مسعودى در اثبات الوصيّه نقل مىكند كه على عليه السلام درضمن خطبه‌اى فرمود :

فَسُبْحانَكَ ، مَلأْتَ كُلَّ شَيءٍ ، وَ بايَنْتَ كُلَّ شَيءٍ ؛ فَأَنْتَ لا يَفْقِدُكَ شَيءٌ ، وَ أَنْتَ الْفَعَّالُ لِما تَشاءُ ؛ تَبارَكْتَ يا مَنْ كُلُّ مُدْرِكٍ مِنْ خَلْقِهِ ، وَ كُلُّ مَحْدُودٍ مِنْ صُنْعِهِ ؛ « 3 »

( 1 ) . نهج البلاغه ( صبحى صالح ) ، خطبه اول ، ص 39 ( 2 ) . تحف‌العقول ، باب ما روى عن اميرالمؤمنين ، ح 1 ( 3 ) . اثبات الوصيه ، خطبه على عليه السلام بعد وفاة النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، ص 107