رسائل توحيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤

دلالت قرآن بر وجود عالم مثال و عالم تجرد

است ) واگراين آيه را ضميمه كنيم به آيات : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 1 » ( همه چيز نابوداست جز وجه خداوند ) . « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ * وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ » « 2 » ( هركه روى زمين است دست‌خوش مرگ و فناست ، و وجه پروردگار تو كه داراى مهترى و بزرگوارى است ، پاينده ماند ) . نتيجه مىدهد كه آنچه نزد خداوند است « وجه » او مىباشد . آن‌گاه آيه « وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ » « 3 » ( هر چيزى نزد او به اندازه است ) دلالت مىكند بر اين‌كه خداوند درهر چيزى « وجهى » دارد .

به بيان ديگر در هر شيئى يك « وجه خدايى » و يك « وجه خلقى » وجود دارد ؛ و چون اين « وجه » داراى اندازه است ، محدود و مثالى مىباشد ؛ و از طرفى آيه « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ » « 4 » بيان‌گر وجه ديگرى است كه نامحدود و بىاندازه مىباشد .

بنابراين ، روشن مىشود كه جهان ما يك چهره الهى داراى اندازه دارد كه پيش از آن مىباشد و اين همان « عالم مثال » است ؛ و نيز يك چهره الهى بدون مقدار واندازه دارد كه باقى وپايدار مىباشد و اين همان « عالم عقل و تجرد » است .

و نيز معلوم مىشود كه عالم‌هاى سه‌گانه ، مطابق يك‌ديگر مىباشند و تفاوتشان از جهت شرافت و پستى است ، خداوند مىفرمايد : « كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ » « 5 » ( همان‌گونه كه در آغاز بيافريدتان ، باز مىگرديد ) و مىفرمايد : « إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ » « 6 »

( 1 ) . قصص ، آيهء 88 ( 2 ) . رحمن ، آيات 26 - 27 ( 3 ) . رعد ، آيهء 8 ( 4 ) . حجر ، آيهء 21 ( 5 ) . اعراف ، آيهء 29 ( 6 ) . عنكبوت ، آيهء 64