رسائل توحيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٢

فصل دوم : شواهدى ازآيات و روايات بر وساطت اسماى الهى در تنزّل وجود

آن‌گونه كه آنها خواهند ؟ گفت : آن‌طور كه او خواهد ، نزدش مىآيند . امام عليه السلام فرمود :

برخيز ، براى تو سهمى از مشيت نيست » . « 1 »

امام عليه السلام درحديث فوق ، قدر را كه يك نحوه تأثيرگذارى خداوند سبحان درنظام موجودات است ، با تقدّم رحمت براعمال ، يعنى تقدّم صفت برنظام ، به اثبات رسانيد ، پس ويژگىهاى صفات خواهان ويژگىهاى خاصى در نظام مىباشد ، و اگر چنين نباشد صفات پس ازموجودات و به اقتضاى آنها مىباشند ، درنتيجه موجود خارجى پيش از صفت الهى خواهد بود .

آن‌گاه درپايان كلام خود ، در تأكيد آن معنا فرمود كه خواست خداوند در هر حال چيره است و غايت آن ، در همهء شرايط تحقق مىيابد و اراده از مراد ، جدا نمىگردد و به ناچار هر چيز بر طبق غايت خود به وقوع مىپيوندند .

البته اين‌كه گفته شد اراده از مراد جدا نمىگردد ، فقط درباره روابط عالم الهى صادق است اما روابط خاص مانند ، رحمت خاص ، رزق خاص و مانند آن ، اگربه همه موجودات نسبت داده شود ، چه بسا تخلف پيدا مىكند .

وشايد روايتى كه شيخ صدوق در علل‌الشرائع به نقل از جميل ذكر كرده است ، اشاره به همين مطلب داشته باشد .

عَنْ جَميلِ بْنِ دُرَّاجٍ قالَ : سَأَلْتُ أَبا عَبْدِاللَّهِ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ - عَزَّوَجَلَّ - : « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » « 2 » قالَ : خَلَقَهُمْ لِلْعِبادَةِ . قُلْتُ : خاصَّة أَمْ عامَّة ؟ قالَ : بِلْ عامَّة ؛ « 3 »

جميل مىگويد از امام صادق عليه السلام از آيه : « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ( جن و انس را نيافريدم جز براى آن‌كه عبادتم كنند ) سؤال كردم ، امام فرمود : آنان را

( 1 ) . در ص 97 و 98 گذشت ( 2 ) . ذاريات ، آيهء 56 ( 3 ) . علل‌الشرائع ، باب 9 ، ص 14 ، ح 12