رسائل توحيدى ( فارسى ) — الصفحة ١٤٧

كلمه و كلام :

تفكر ؛ و ارادهء خداوند چگونگى ندارد ، چنان‌كه ذات او چگونگى ندارد .

در مورد اين‌كه اراده از صفات فعل مىباشد روايات فراوانى كه شايد به تواتر برسند ، وارد شده است .

كلمه و كلام :

كلمه و كلام :

« كلام » و « كلمه » عبارت است از يك معناى كامل از آن جهت كه با لفظ يا ديگر وسايل فهماندن ، برآن دلالت مىشود ؛ و از اين رو درقرآن به شكل‌هاى گوناگونى آمده است . خداوند فرمايد : « وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً » « 1 » ( و خداوند با موسى سخن گفت ) . و فرمايد : « وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ » « 2 » ( و دست‌هايشان با ما سخن گويند ) .

و فرمايد : « وَ كَذلِكَ حَقَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحابُ النَّارِ » « 3 » ( و همين گونه وعدهء خداى تو بركافران محقق وحتم است كه آنها همه ، اهل دوزخ هستند ) و نيز فرمايد : « وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَ رُوحٌ مِنْهُ » « 4 » ( عيسىبن مريم كلمهء الهى و روحى از عالم الوهيت است كه سوى مريم فرستاد ) و آيات ديگر . به طور كلى ، هستى پديد آمده از خداوند سبحان چون از ويژگىهاى صفات خداوند كه واسطهء در آفرينش آن مىباشد ، و يا از هدفى كه خداوند از ايجاد آن داشته است خبر مىدهد ، برمراد و آنچه در ضمير است دلالت مىكند ، درنتيجه آن هستى كلمه يا كلام وحديث وقول و مانند آن خواهد بود ؛ بنابراين كلمهء خداوند و كلام او چيزى نيست مگر فعل وايجاد كه همان وجود است .

شيخ طوسى رحمه الله در امالى از ابى بصير نقل مىكند كه امام صادق عليه السلام فرمود :

لَمْ يَزَلِ اللَّهُ - جَلَّ اسْمُهُ - عالِماً بِذاتِهِ وَ لا مَعْلُومَ ، وَ لَمْ يَزَلْ قادِراً بِذاتِهِ وَلامَقْدُورَ .

قُلْتُ : جُعِلْتُ فِداكَ فَلَمْ يَزَلْ مَتَكَلِّماً قالَ : الْكَلامُ مُحْدَثٌ . كانَ اللَّهِ - عَزَّوَجَلَّ -

( 1 ) . نساء ، آيهء 164 ( 2 ) . يس ، آيه 65 ( 3 ) . غافر ، آيهء 6 ( 4 ) . نساء ، آيهء 171