على ( ع ) و فلسفه الهى ( فارسى ) — الصفحة ٨٤

فصل هشتم : چگونگى مشاهدهء خدا و حديث ذعلب

على عليه السّلام سپس در پايان سخنانش اشعارى خواند كه مطلعش چنين است :

و لم يزل سيّدى بالحمد معروفا * و لم يزل سيّدى بالجود موصوفا

« 1 » « خداى من هميشه با صفات و ثناهاى و الا شناخته شده و دائما با جود و فيض بىكرانش در حال افاضه بوده است » .

على عليه السّلام در اين بيان گرانقدرش به تشريح معناى تشبيه و تنزيه صفات حق پرداخته و چگونگى امكان مشاهدهء ربوبى را توجيه مىكند .

على عليه السّلام در اين فراز از سخنانش منظور از رؤيت خدا را روشن ساخته و اثبات مىكند كه آن جسمانى ، عضوى و مشاهدهء مستقيم نيست و نيز با دريافت حدّ منطقى كه عقل به كمك مفهوم صفات و خواص ذاتى هرچيز ، به آن مىرسد ، صورت نمىگيرد بلكه اين مشاهده فقط در پرتو ايمان خالص و توحيد حقيقى ، تحقّق پيدا مىكند .

ضمنا على عليه السّلام به توضيح ايمان و اخلاص پرداخته و چنين مىگويد كه حجاب مادّه و محدوديّت‌هاى ماهوى ، سبب غيبت برخى از اشياء از بعضى ديگر است و مانع از مشاهدهء جمال حق نيز جز همين محدوديّت و نقص وجودى و مادّى بودن خودمان ، نمىباشد .

اگر چنانچه فرد مؤمن نسبت به ذات حق اخلاص ورزد و با كمال اخلاص مفاهيم وصفى و صفات زايد را از وجود حق پاك گرداند و نتيجتا دلش را از علاقه به تمام ماسوى ببرّد و جز به ذات پروردگار

( 1 ) - توحيد : 309 .