على ( ع ) و فلسفه الهى ( فارسى ) — الصفحة ١٩
دين و فلسفه
مجهّزند - به شناخت حقايق جهان ماوراى طبيعت نايل آيند و اين همان « فلسفهء الهى » است .
پس شما خوانندهء عزيز ! آن سخنان پوچ و واهى كه برخى از اروپائيان اظهار داشته و عدّه‌اى از ماها هم آن‌را پسنديده‌اند را رها كنيد ؛ آنان اصرار دارند اثبات كنند كه « دين » در مقابل « فلسفه » قرار دارد و اين دو با هم در برابر « علم » كه متّكى بر حس و تجربه است ، واقع‌اند ! آنان مىگويند : « بشر در طول زندگانى خويش ، چهار مرحله و دوره را پشت سر گذاشته است : دوران افسانه‌ها ، دوران دين ، دوران فلسفه و دوران علم و دانش كه فقط بر پايهء حس و تجربه است ! » .
آرى ، اين سخنان سست و واهى را كه ابدا متّكى به دليل و برهانى نيست ، فروگذاريد . اينان مردمانى هستند كه نظرشان از حدود مادّه تجاوز ننموده و از حجاب طبيعت و عالم مادّى حتّى يك آن هم سر بيرون نكرده‌اند .
آنان تنها وجود مادّه را اثبات و ماوراى آن‌را نفى كرده و مىگويند :
« آنچه به چشم و حواس درك نشود و آنچه تحت تجربه نيايد ، اصلا وجود ندارد ! » .
آنان گمان دارند كه دين فقط يك سلسله شعر است كه بهم بافته شده و فلسفه استدلالى است در زمينهء امور وهمى و خيالى ! امّا متأسّفانه آنان نه در قضاوت و داورىشان راه اعتدال پيموده‌اند و نه در زعم و گمانشان طريق حقيقت سپرده‌اند .