مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١١
[ در كيفيّت نزول وحى به رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم ]
و در بعضى از موارد نظر اصلى به همان فرشتگان زيردست و اعوان جبرائيل ، يعنى سفره بوده است . و از دريچهء وجود و تعيّن آنها به جبرائيل و حضرت حقّ نظر مىشده است ؛ و دربارهء اين قسم اخير طبق همان آيه ، أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا بوده است . منتهى بعضى از اوقات توسّط رسول جبرئيل و بعضى از اوقات توسّط سفره كرام برره كه ياران و اعوان او هستند .
چون طبق همين آيه ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا خداوند متعال وقتى وحى كند خودش تكلّم مىكند ؛ و در تكليمش واسطه اتّخاذ نمىكند . خودش مستقيما تجلّى مىكند ، و تكلّم مىكند ؛ و رسول خدا ادراك مىكند آن تكلّم را .
و نظير اين معنى را دربارهء قبض روح داريم ؛ در آنجا نيز اين سه مرحله در قرآن كريم وارد شده است .
در يك‌جا داريم : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها « 1 » و در يك‌جا داريم : قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ « 2 » و در يك‌جا داريم : حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ « 3 » .
و نظير اين آيه بازهم در قرآن كريم هست ؛ و بهر حال از اين آيات استفاده مىشود كه در مسئلهء قبض روح در يك‌مرتبه خداوند متعال مستقيما قبض روح مىكند ؛ و يك‌مرتبه پائين‌تر نسبت به ملك‌الموت داده شده است ؛ و در مرتبه پائين‌تر نسبت به فرشتگان و رسولان قبض ارواح داده شده است .
و در تمام اين سه مرحله نيز خداوند متعال و ملك‌الموت و ملائكه قبض ارواح دست اندر كارند .
فقط تفاوت در اينست كه در بعضى موارد چون شخص محتضر به غير خدا به هيچ‌وجه متوجّه نيست ، حضرت حقّ متعال خود بدون واسطه قبض روح مىنمايد ؛ يعنى شخص محتضر عزرائيل يا فرشته ديگرى را نمىبيند ؛ گرچه آنها دست‌اندركار باشند .
( 1 ) آيهء 42 از سورهء 39 زمر : خداوند جان‌ها را در وقت مردن و در وقت خوابيدن مىگيرد . ( 2 ) آيهء 11 از سوره 32 سجده : بگو شما را قبض روح مىكند آن فرشتهء مرگى كه بشما گماشته شده است . ( 3 ) آيهء 61 از سورهء 6 انعام : حتّى تا زمانى كه موت بسراغ يكى از شما بيايد ، در آن هنگام رسولان و فرستادگان ما از فرشتگان او را قبض روح مىكنند ؛ و آنها در انجام اين امر كوتاهى ندارند .