مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٩
[ در معناى كان الله و لم يكن معه شىء و الآن كما كان ]
را داشت داراى تعيّن بود ؛ ما نظر را از تعيّن برداشتيم ؛ در اين صورت مىشود وجود ؛ وجود وجود است ؛ وجود مطلق وجود حقّ است تبارك و تعالى .
و اگر منتظر باشيم كه يك مرجع تامّ و تمام براى ضمير زيد فانى پيدا كنيم ؛ بايد به اين انتظار بنشينيم .
مثلا در باب وصول ما نظير اين ضمائر را داريم ؛ مىگوئيم : زيد به ذات حقّ و اصل شد .
معلومست زيد تا هنگامى كه زيد است و عنوان زيديّت دارد نمىتواند و اصل باشد ؛ و مسلّما وصل هنگامى صادق مىباشد كه زيد در حال فنا باشد ؛ چون مراد از وصول ضمّ چيزى به چيزى نيست ؛ و يا برخورد و ملاقات كسى با كسى ؛ جلّ الله سبحانه و تعالى . بلكه مراد از وصول ، معرفت خداست . و اين معرفت كه معرفت توحيد ذاتى و توحيد صفاتى و توحيد افعالى است فقط بواسطهء فنا صورت مىگيرد يعنى اعتراف به عجز و نيستى در تمام مراحل وجود نمودن ؛ و قدرت و علم و حيات و ذات را منحصر به ذات دانستن و تسليم امور را يكسره بسوى او نمودن است .
پس همان‌طوركه در باب وصول مىگوئيم : تا وقتى كه زيد زيد است ، و اصل نيست همين‌طور در باب فناء .
و در قرآن كريم داريم : وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ « 1 » معناى اين آيه چيست ؟
و نيز داريم : وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى « 2 » وقتى خدا مىفرمايد :
تو تير نينداختى ! خدا تير انداخت . آنجا غير از خدا كسى نيست ؛ توئى نيست أنت اى نيست ؛ رميت اى نيست ؛ چرا ما بگوئيم : زيد هست ؛ عين ثابتش هست ؛ زيد از بين رفت و فاتحه‌اش را خواندند ؛ و ختمش را برچيدند .
[ در معناى كان الله و لم يكن معه شىء و الآن كما كان ]
[ در معناى كان الله و لم يكن معه شىء و الآن كما كان ]
ديگر نمىماند مگر ذات حقّ ؛ و ادراك ذات حقّ خودش را ؛ « كان الله و لم يكن معه شيء و الآن كما كان » « 3 »
( 1 ) آيهء 21 از سوره 29 عنكبوت : و بسوى خدا واژگون مىشويد ! . ( 2 ) آيهء 17 از سوره 8 انفال : اى پيغمبر آن زمان كه تو تير انداختى ، تو تير نينداختى ! بلكه خدا تير انداخت ! . ( 3 ) بود خداوند و هيچ‌چيز با او نبود ؛ و الآن هم همان‌طور است كه بود .