شرح رسالة المشاعر ملا صدرا ( فارسى ) — الصفحة ٥٢

مقدمه تحقيق

مباحثات و تعليقات ذكر كرده است . [ 1 ]

مشعر هفتم : در بيان اعتباريت ماهيت و اصالت وجود و تقرير آن كه صادر بالذات و مجعول حقيقى ، وجود است ، مىباشد . اين مطلب را در ضمن هشت مشعر بيان نموده است [ 2 ] و در ضمن يكى از مشعرها [ 3 ] بر طبق طريقهء عرفا از براى وجود ، سه مرتبه قائل شده است . اصل حقيقت وجود را « حق » و مرتبه ثانى وجود را « وجود مطلق » و مرتبهء ثالث را « وجود مقيد » دانسته است . [ 4 ]

مشعر هشتم : در بيان كيفيت جعل و ايجاد و افاضه است . اين مشعر مشتمل بر مشاعر متعدد است : مشعر اول آن در بيان سنخيت بين علت و معلول و بيان آن كه نسبت علت به معلول نسبت شىء به فىء و كامل به ناقص است . و مشعر دوم مشتمل بر سه منهج مىباشد : منهج اول مشتمل بر مشاعر متعدد است :

مشعر اول : در اثبات مبدأ وجود « و اين كه مبدأ سلسلهء حاجات و تعلقات بايد غنى

[ 1 ] از مطلب شيخ و بهمنيار در اين زمينه معلوم مىشود كه قائل به اصالت وجود بوده‌اند .

[ 2 ] در اين كتاب از طريق جعل ، ادلهء زيادترى را از كتاب اسفار ذكر كرده است . اصولا ملا صدرا مساله اصالت وجود را در اين كتاب كامل‌تر از ساير كتب خود ذكر كرده است .

اين كتاب را از قرار معلوم بعد از اسفار نوشته است .

[ 3 ] ضمن مشعر هفتم بعد از فاتحه تحت عنوان « قول عرشى » ص 177 .

[ 4 ] عرفا ، مرتبهء اعلاى وجود را كه مقام صرافت و محوضت هستى است ، حق مىدانند و مرتبهء دوم وجود را وجود مطلق و منبسط و مرتبهء سوم را وجود مقيد دانسته‌اند ؛ ولى مصنف در اين رساله وجود مقيد را كه اثر مىنامند ، مقدم بر وجود مطلق ذكر كرده است ، اگر چه بنابر وحدت شخصى و ممشاى عرفا - قدس الله اسرارهم - تعبير به مرتبه از وجود ، خالى از مسامحه نيست « كما هو الواضح عند المتدرّب في الفن » . عارف كامل و حكيم محقق آقا ميرزا هاشم رشتى ( قدس سره ) حاشيهء دقيقى بر اين موضع از مشاعر نوشته است « 1 » كه ما آن را نقل و تحقيق كرديم . ر . ك : شرح رسالة المشاعر ، صص 179 - 180 .

( 1 ) ر . ك : كتاب المشاعر ، ص 77 ، چاپ سنگى .