مقامات العلية في موجبات السعادة الأبدية ( خلاصه معراج السعادة وحلية المتقين ) ( فارسي ) — الصفحة ٥٨
2 - شك و حيرت
نداند كه نداند ، و از بدترين رذايل است و دفع آن در غايت صعوبت است . و باعث آن اعوجاج سليقه و كجى ذهن است . و كيفيّت شناخت آن ، آن است كه آدمى بعضى از مطالب و استدلالات خود را بر جمعى كه ناصحين و معروفين به استقامت سليقهاند عرضه نمايد ، اگر ايشان او را تصويب نمودند از اين مرض بَرى است و اگر تخطئه نمودند به آن مبتلاست . و بهترين معالجات از براى او خواندن علوم رياضيّه از هندسه و حساب است كه موجب استقامت ذهن و پيمودن راه صواب است .
[
2 - شك و حيرت
2 - شك و حيرت
] صفت دوم ، شكّ و حيرت است كه عاجز بودن نفس باشد از تحقيق حق و ردّ باطل در مطالب . و منشأ آن غالباً تعارض ادلّه است . و علاج آن ، آن است كه تأمّل نمايد اوّلًا در آن كه اجتماع و ارتفاع نقيضين از محالات است . پس البتّه يكى از شقوق متصوّره حق ، و تتمّه باطل است . پس دامن سعى و اجتهاد بر ميان زند و استقصاى تام « 1 »
از ادلّهى مناسبه با مطلب نمايد ، تا جزم به حقيقت يك طرف نمايد . و مواظبت بر طاعات و عبادات و قراءَت قرآن و مصاحبت با اهل ورع و صلحاى از اهل ايمان ، و تضرّع و زارى به درگاه خداوند رحمان ، اقوا مُعينى است از براى دفع شكوك و تحصيل ايقان ، به خصوص براى كسى كه قادر نباشد بر فهم ادلّه يا تحصيل آن .
[ يقين ]
و مقابل اين دو صفت رذيله ، يعنى جهل مركّب و حيرت ، يقين است . و اقلّ مراتب آن اعتقاد فضايل است . و در حديث نبوى صلى الله عليه و آله است كه : «
اليَقينُ الايمانُ كُلُّه
» . « 2 »
و از حضرت صادق عليه السلام مروى است كه : « عمل اندكِ با يقين ، بهتر است در نزد خدا از عملِ
( 1 ) . استقصاى تام : بررسى كامل
( 2 ) . كنزالعمال ، ج 3 ، ص 437 ؛ صحيح بخارى ، ج 1 ، ص 9 .