نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٩

72 خير ، مخلوق خدا است . آيا شرّ نيز مخلوق خدا است ؟

و شرّها از حيث اين كه شرّ هستند به طور بالاصاله به خداوند متعال مستند نمى شوند . همانطور كه در اين حديث آمده .

بررسى : 1 - درباره « حَسَن » و « سيّئ » : اگر ( مثلًا ) على ( ع ) به اعدام كسى حكم كرده ، كار على ( ع ) حسن است . و اگر هر قاضى عادل اين كار را بكند كارش حَسَن است ، در عين حال موضوع حكم او « سيّئه » است ؛ خداوند مى فرمايد : « جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها « 1 » » . يعنى شخص خوب و عادل كار خوبى را انجام داده كه سيئه را با سيئه مكافات كرده است .

حاكم عادلى كه شمشير را برداشته و گردن يك قاتل را زده ، كارش سيّئه است نه حسنه ، سيئه اى است كه در مقابل سيئه به عنوان مكافات محقق شده است . كدام عاقل مىتواند اعدام و قتل را حسنه بنامد .

باصطلاح ، اتفاقاً قضيّه بر عكس است : اعدام آن شخص ، سيّئه اى است كه حسن بودن آن بالعرض است . و آيه به طور نصّ آن را سيّئه شمرده است ، و همچنين آيه « وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها « 2 » » و آيه « وَ الَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئاتِ جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِها « 3 » » و آيه « مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها « 4 » » .

2 - هيچكدام از اين دو سيّئه ، نسبى نيستند ، هر دو واقعا سيّئه هستند به طور مساوى .

3 - اما آيه « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ » نمى گويد كه خداوند چيز سيّئى نيافريده ، بل مى فرمايد : سيّئ ها را نيز در سيّئ بودن شان ، خوب ، احسن و بر اساس حكمت آفريده است ؛

( 1 ) - آيه 40 سوره شورى . ( 2 ) - آيه 160 سوره انعام . ( 3 ) - آيه 27 سوره يونس . ( 4 ) - آيه 40 سوره غافر .