نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٨

66 از نو بحثى در « مَشِيئَة اللَّه » آن چه خدا نخواهد واقع نمى شود . آيا اعمال منفى بندگان را خواسته است ؟

و همين طور ، اگر خداوند ، نماز خواندن كسى را تكويناً مشيئت و اراده كرده است ، پس قهراً و جبراً فعل نماز خوانى محقق خواهد شد . پس شخص نماز خوان چه نيكوئى را انجام داده تا مستحق ثواب شود ؟

در اين صورت عدل خداوند چه مىشود كه خودش كسى را نيكوكار كرده و كس ديگر را بدكار - ؟

و عبارت « من طريق اختيارهم » يعنى اراده تكوينيّه خداوند از طريق اختيار بندگان به آن فعل متعلق مىشود . اين درست است اما سخن در همين نكته است كه چون و چرائى اين « من طريق اختيارهم » چيست ؟ اگر اين مشكل نبود ، اساس اين بحث ، مطرح نمى گشت و اين همه مباحثات و مجادلات در طول قرن ها ، رخ نمى داد . مسئله و مشكلى كه موجب شده مسلمانان به مذهب ها و فرقه هاى مختلف تقسيم شوند .

فرمايش مرحوم طباطبائى يكى از مصاديق آشكار « مصادره بمطلوب » است .

سخن مرحوم مجلسى ، دستكم به گوشه اى از اين مسئله بزرگ ، مربوط مىشود گرچه پاسخ كامل پرسش مذكور ، نيست و بقول مرحوم طباطبائى از لوازم آن است نه اصل آن .

باز هم بند حقير كه دانشم در برابر جهلم ذرّه اى از يك قطره در برابر اقيانوس هاست ، عرض مى كنم : بلطف خداوند متعال كتاب « دو دست خدا » را براى شرح و حلّ اين پرسش تقديم كرده ام ، علاقمندان به آن كتاب مراجعه كنند « 1 » .

ياد آورى : 1 - البته سخن علامه طباطبائى با نوعى « اغلاق » همراه است كه مى توان آن را به دو نوع ترجمه كرد ، اما در هر دو صورت ، فرقى در مطلب نمى كند .

( 1 ) - « دو دست خدا » سايت بينش نو .