نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٨

50 بحثى در ارادة الله تعالى

من الأمور في غيره تعالى فالمعنى أنه ذاته تعالى بصفاته الذاتية الكمالية كافية في حدوث الحادث من غير حاجة إلى حدوث أمر في ذاته عند حدوث الفعل .

متن سخن علامه طباطبائى ( ره ) : هذا الذى ذكروه تصوير للارادة الذاتية التى هى عين الذات - ان صح تصويرهم - و أما الارادة التى في الاخبار فهى الارادة التى هى من الصفات الفعلية كالرزق و الخلق و هى نفس الموجود الخارجى من زيد و عمرو و الارض و السماء كما ذكره شيخنا المفيد رحمه الله .

ترجم حديث : صفوان بن يحيى مى گويد : به امام كاظم ( ع ) گفتم : به من خبرده از اراد خدا و اراده مخلوق .

فرمود : اراد مخلوق ضمير اوست و آن چه به نظرش مى رسد از فعل [ كه آن را انجام دهد ] .

و اما اراد خدا عزّ و جلّ ، پس اراد او « احداثِ » او ، است نه چيز ديگر . زيرا او دربار فعلش نه بررسى مىكند و نه به آن اهتمام درونى صرف مىكند و نه تفكر مىكند . و اين صفت ها از خداوند نفى مى شوند . و اين ها از صفات مخلوق هستند .

پس اراد خداوند ، نفس فعل است نه چيز ديگر ، مى گويد به آن فعل « باش پس مىشود » بدون لفظ و بدون نطق با زبان ، بدون صرف اهتمام ، و بدون تفكر . و بر آن فعل او كيفيتى نيست همانطور كه خودش بدون كيف است .

ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : بدان كه : نظر اكثر متكلمين اماميه اين است كه : اراد خداوند متعال ، همان علم به خير و نفع و علم به آن چه اصلح است ، مى باشد . آنان غير از علم چيزى دربار خداى متعال اثبات نمى كنند .

و شايد مراد اين حديث ( و امثالش كه دلالت مى كنند بر حدوث اراده ) كه در انسان ، پيش از حدوث فعل ، اعتقادى بر نافع بودن آن فعل ، حاصل مىشود . سپس بررسى مىشود ،