نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٦

43 بحثى در حقيقت صفات خداوند متعال .

اتفاقاً : كسى مىتواند بگويد : چون قرآن و اهل بيت ( ع ) از تعبير با « صفات الله عين ذاته » ، خوددارى كرده اند ، نشان مىدهد كه چنين تعبيرى را نمى پسندند و گرنه براى شان خيلى آسان بود آن تعبير را به كار ببرند و مسئله براى همگان تمام شود .

از قضا : اصطلاحِ « صفات خدا عين ذاتش است » خالى از اشكال اساسى نيست . زيرا در عين حال كه هم صفات زايد بر ذات را نفى مىكند ، يك صفت بزرگ بر خدا اثبات مىكند و آن همين اصطلاح است كه دقيقاً صفتِ خدا مىشود . كه : صفت خداوند اين است كه همه صفاتش عين ذاتش است . در نتيجه خداوند ( نعوذ بالله ) مركّب مىشود از ذات و از همين صفت بزرگ .

و اين است حكمت پرهيز آنان از چنين اصطلاحى .

بايد طورى تعبير شود كه نتيجه اش اثبات اين صفت هم نباشد .

بهتر است ، بل وظيف واجب و مسلّم است كه در اين باره از خود اهل بيت ( ع ) پيروى كنيم كه با جدّى ترين و نصّ ترين بيان فرموده اند :

1 - در خطبه امام رضا ( ع ) كه در مبحث شماره 38 به شرح رفت ، امام فرمود : « فاسمائه تعبيرٌ » . - و صفات همان اسماء هستند . مثلًا قادر هم اسم است و هم صفت ، همچنين هم اسماء و صفات .

2 - احاديث باب « حدوث اسماء » و احاديث باب « معانى الاسماء و اشتقاقها » در كافى به ويژه حديث شماره 7 همين باب دوم كه در ذيل آن امام جواد ( ع ) مى فرمايد : « فقولك إِنَّ اللَّهَ قَدِيرٌ خَبَّرْتَ أَنَّهُ لَا يُعْجِزُهُ شَيْءٌ فَنَفَيْتَ بِالْكَلِمَةِ الْعَجْزَ وَ جَعَلْتَ الْعَجْزَ سِوَاهُ وَ كَذَلِكَ قَوْلُكَ عَالِمٌ إِنَّمَا نَفَيْتَ بِالْكَلِمَةِ الْجَهْلَ وَ جَعَلْتَ الْجَهْلَ سِوَاهُ . . . « 1 » » .

يعنى : خدا قادر است / عجز به ساحت مقدس او راه ندارد .

( 1 ) - كافى ، ج 1 ص 117 چاپ دارالاضواء - از ابواب كتاب التوحيد .