روابط اجتماعى در اسلام ( فارسى ) — الصفحة ١٦٦

2 . جبر و تفويض از نظر روايات

هيچ مصيبتى به شما نمىرسد ، مگر به اذن خدا و هر كه به خدا ايمان آورد ، خدا قلب او را هدايت مىكند . « 1 »

هر مصيبتى كه به شما برسد ، به واسطهء آن چيزى است كه دست‌هاى شما انجام داده است و خدا از بسيارى عفو مىكند . « 2 »

هر چه از حسنه به تو برسد از خداست ، و هر چه از سيئه به تو برسد ، از خود تو است . « 3 »

اگر به اينها حسنه‌اى برسد مىگويند اين ، از جانب خداست و اگر به آنها سيئه‌اى برسد ، مىگويند اين از جانب توست ، بگو همه از جانب خداست . اينها چگونه‌اند كه هيچ سخن تازه‌اى را نمىفهمند ؟ « 4 »

از اين آيات مىفهميم مصيبت‌هايى كه به انسان مىرسد ، « سيئات » نسبى است ؛ يعنى انسانى كه به يكى از نعمت‌هاى خدا مثل امنيت ، سلامت ، صحت و غنا متنعّم است ، واجد و داراى آن نعمت مىباشد ، پس اگر به واسطهء نزول نازله يا رسيدن مصيبتى فاقد آن شد ، اين نازله نسبت به اين شخص سيئه است ، چون مقارن است با فقد و از دست دادن ، يعنى « عدم » . پس هر نازله و مصيبتى از جهت وجوديش از ناحيه خداست ، و از اين جهت كه جهت وجودى آن است سيئه نيست ، ولى نسبت به كسى كه داراى چيزى بوده و حالا از دست داده سيئه است . پس هر بدى ( سيئه ) ، از جهت عدمى منسوب به خداى سبحان نيست ، اگرچه از جهت وجوديش به واسطهء « اذن » و امثال آن منسوب به خداست .

( 1 ) . « ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ » تغابن ، آيهء 11 ( 2 ) . « وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ » شورى ، آيهء 30 ( 3 ) . « ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » نساء ، آيه 79 ( 4 ) . « وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ » نساء ، آيهء 78