روابط اجتماعى در اسلام ( فارسى ) — الصفحة ١٦٥

2 . جبر و تفويض از نظر روايات

خدا آفرينندهء هر چيزى است . « 1 »

« فعلى » هم كه آدمى آن را انجام مىدهد ، از لحاظ ثبوت و وجود ، « شىء » است .

خدايى كه هر چه آفريده خوب آفريده است . « 2 »

از اين آيه به ضميمهء آيهء اولى روشن مىشود كه هر چيزى كه مخلوق است ، از جهت « مخلوق بودن » حَسَن است ؛ پس « خلقت » و « حُسن » از يك‌ديگر جدا نخواهند شد .

از سوى ديگر خداوند پاره‌اى از افعال را « سيئه » ( بد ) ناميده است :

هر كس كار نيك به جا آورد ، براى او ده برابر است و هر كس كار بد به‌جا آورد ، به جز همانند آن جزا داده نمىشود . « 3 »

مراد از « سيّئه » در اين آيات ، گناهانى است كه انسان انجام مىدهد ، به دليل آن‌كه مجازات براى آن ذكر شده است ، از اين‌جا در مىيابيم كه سيئات ، از آن حيث كه معصيتند ، عدمى و غيرمخلوقند ، چرا كه اگر مخلوق بودند ، حسنه بودند نه سيئه . « 4 »

هيچ مصيبتى نه در زمين و نه در نفس‌هايتان به شما نمىرسد ، مگر آن‌كه در نوشته‌اى است ، پيش از آن‌كه آن را پديد آوريم . « 5 »

( 1 ) . « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » زمر ، آيهء 62 ( 2 ) . « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ » سجده ، آيهء 7 ( 3 ) . « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها » انعام ، آيهء 160 ( 4 ) . چون گفتيم مخلوق بودن با خوب بودن مساوى است : هر چه مخلوق است ، خوب است . پس اگر معصيت ، سيئه و بد ناميده مىشود از جهت مخلوق بودن آن نيست ، بلكه از آن جهت است كه انجام آن بر خلاف امر الهى است ؛ يعنى جهت نفى و عدمىِ آنْ . . . مطلب دقيق و شريفى است . . . فافهم واغتنم ! ( 5 ) . « ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها » حديد ، آيهء 22