روابط اجتماعى در اسلام ( فارسى ) — الصفحة ١٥٣

1 . جبر و تفويض از نظر قرآن

بنابراين خداوند هرگونه تصرفى را كه بخواهد حق دارد انجام دهد ، بدون آن‌كه سزاوار ملامت باشد ، چون كسى مستحق نكوهش است كه تصرفى انجام دهد كه مالك آن نباشد . « 1 »

مؤيد اين مطلب آن است كه خدا مردم را از هرگونه تصرف ، جز تصرفات مورد اذن و رضاى خودش منع فرموده است :

كيست كه بدون اذن خدا پيش او شفاعت كند ؟ « 2 »

هيچ شفيعى وجود ندارد مگر پس از اذن او . « 3 »

اگر خدا مىخواست همه مردم را هدايت مىكرد . « 4 »

هر كس را بخواهد گمراه و هر كس را بخواهد هدايت مىكند . « 5 »

شما چيزى نمىخواهيد ، مگر آن‌كه خدا بخواهد . « 6 »

( 1 ) . اين مطلب بايد در پاورقى روشن شود كه مقصود استاد بزرگ اين نيست كه خداوند وعده‌هايى را كه داده است ، نقض كرده و مثلًا كافر را به بهشت و مسلمان را به جهنم مىبرد و كسى هم حق اعتراض ندارد ، زيرا اين مسئله ، عقلًا و شرعاً امكان‌پذير نيست ، پس مقصود مؤلف - چنان‌كه در بحث تفسير خود فرمودند - اين است كه ما نمىتوانيم از خدا سلب قدرت كنيم و بگوييم چون خداوند وعده داده ديگر چاره و مفرى ندارد و بايد بدون چون و چرا آن را اجرا كند ، البته وعده و وعيدى كه خدا داده است حتمىالوقوع بوده و تغييرناپذير است . پس بحث مىرود بر سر مسئلهء « اقتدار » و « عدم اقتدار خدا » نه « اعمال آن » . توضيح بيشتر را حق است كه عزيزْ برادر آقاى محمدجواد حجتى دام عزه بنويسند . مسجد حجتيه - قبل از تفسير آقاى طباطبائى 20 / 8 / 1377 ه . ق سيدهادى خسروشاهى ( 2 ) . « مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ » يونس ، آيه 3 ( 3 ) . « ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ » يونس ، آيهء 3 ( 4 ) . « لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً » رعد ، آيهء 33 ( 5 ) . « يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ » نحل ، آيهء 93 ( 6 ) . « وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ » تكوير ، آيهء 30