انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٩٩

فصل سوم : نَفخ صُور

كُنْ فَيَكُونُ » « 1 » . در نتيجه اين دو نفخه دو كلمهء الهى هستند : كلمه‌اى ميراننده و كلمه‌اى زنده سازنده .

نكتهء قابل توجّه اين است كه خداوند درمورد ميراندن لفظ « صَعْق » را به كار برده نه « موت » . شايد از اين باب باشد كه « موت » لفظى است كه بر خروج روح از بدن اطلاق مىگردد ، در حالىكه حكم نفخ ، همهء موجودات آسمان و زمين ، از جمله ملائكه و ارواح را نيز شامل مىگردد . و در اين كلام خدا : « لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولى » « 2 » كه در وصف اهل بهشت است ، تلميحى به همين مطلب مىتوان يافت . 117 بله در جايى خداوند لفظ « موت » را بر همان « صعقه » اطلاق نموده است و آن هنگامى است كه به عنوان حكايت از جانب دوزخيان ، مىفرمايد : « رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ » « 3 » البته اين استظهار مبتنى بر آن است كه مراد از « دوبار » « تكرار » و يا « تغليب » نباشد . 118

خداى سبحان فرمود : « وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » كه برطبق آن حكم برزخ شامل حالِ همه مىگردد . بنابراين مراد از « مَنْ فِي الْأَرْضِ » * كه در دو آيهء « فزع » و « صعقه » آمده بود ، كسانى نيست كه در قيد حياتند و قبل از برزخ ، بر روى زمين به زندگى خود ادامه مىدهند ، بلكه مراد كسانى است كه خداوند درمورد آنها فرموده است : « وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ * وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ » « 4 »

( 1 ) . مؤمن ، آيه 68 ؛ او خدايى است كه زنده مىكند و مىميراند و آن هنگام كه قضاى حتم وى به امرى تعلّق گيرد فقطبه آن خواهد گفت « باش » و او خواهد بود ( 2 ) . دخان ، آيه 56 ؛ و در آن جز همان مرگ اول ، مرگى ديگر نچشند ( 3 ) . مؤمن ، آيه 11 ؛ گويند بار خدايا ما را دو بار مرگ چشاندى و دو بار حيات ، پس به گناهان خود معترفيم . حال آيا مارا راهى است كه از اين عذاب دوزخ بازآييم ( 4 ) . روم ، آيه‌هاى 55 - 56 ؛ و روزى كه ساعت قيامت برپا شود بدكاران قسم ياد كنند كه [ در دنيا قبر و برزخ ] ساعتىبيش درنگ نكرده‌اند ، همين‌گونه از راستى و حقيقت به ناراستى و دروغ بپردازند و آنان كه به مقام علم و ايمان رسيده‌اند به آن فرقهء بدكار گويند : شما تا روز قيامت كه هم امروز است در عالم علم خدا مهلت يافتيد و لكن از جهل بر آن آگاه نبوديد