انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٩٢

از « متوسّطين » مؤاخذه به عمل نمىآيد

بنابراين برزخ درواقع نمونه و مثالى از قيامت است و اين گفتهء امام عليه السلام كه فضاى قبر او تا آن‌جا كه بينايىاش يارى دهد ، گسترده مىشود ، تلميح زيبا و ظريفى است به همين مطلب ؛ چه آن‌كه مثال چيزى نيست مگر همان حدّى از ممثّل كه انسان درك مىكند و ماوراى بينايى چشم ، شىء قابل دركى وجود ندارد .

مراد از اين كلام خداى سبحان كه « يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى . . . » اولين روزى است كه آنها ملائكه را مىبينند ، به قرينهء اين گفته‌شان كه « لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ » و هم‌چنين اين ديدار در برزخ صورت مىگيرد و هم آن‌جاست كه بشارت و عدم‌بشارت تحقّق مىيابد .

از « متوسّطين » مؤاخذه به عمل نمىآيد

از « متوسّطين » مؤاخذه به عمل نمىآيد

تا آن‌جا كه آيهء فوق دلالت مىكند ، تنها مؤمنان و ظالمان هستند كه مورد مؤاخذه و سؤال قرار مىگيرند ، و آيه نسبت به وضع مستضعفان و متوسطان ، سكوت اختيار كرده است . از روايات نيز مطلبى در همين حد استفاده مىشود .

در كافى از ابوبكر حضرمى نقل كرده كه ابوعبداللّه عليه السلام فرمود : « در قبر تنها از كسانى سؤال و مؤاخذه خواهد شد كه داراى ايمانى محض و يا كفرى محض باشند و ديگران به حال خود رها خواهند گشت » . 103

اخبار ديگرى كه به اين مضمون باشند ، بسيار زياد و به حد استفاضه است . مثلًا در تفسير قمّى به‌طور مستند از ضريس الكناسى نقل شده كه : « به ابىجعفر عليه السلام عرض كردم : فدايت گردم كسانى كه موحّدند و به پيامبرى محمد صلى الله عليه و آله اقرار دارند ، لكن گناهكارند و امامى ندارند و ولايت شما را نمىشناسند ، وضعشان چگونه است ؟

فرمود : در قبر باقى خواهند ماند : اگر عمل صالحى داشته‌اند و عداوتى [ نسبت به ما اهل‌بيت ] ابراز نكرده‌اند ، براى آنها راهى به بهشتى كه در مغرب است ، گشوده خواهد شد و از آن‌جا برايشان نسيم فرح خواهد وزيد تا اين‌كه در روز قيامت خداوند