انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٨٦

فصل 2 : برزخ

يُبْعَثُونَ » « 1 » كه در آن مراد از برزخ همانا ثواب و عقاب بين دنيا و آخرت است و به همان‌گونه است اين آيه كه « النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ » « 2 » .

در قيامت ، سراى جاويدان ، صبح و شبى نيست : صبح و شب تنها از آن اين دنياست .

خداوند تبارك و تعالى درمورد بهشتيان فرموده است : « وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا » « 3 » و اين واضح است كه پگاه و شامگاه تنها متعلّق به شب و روزهاى بهشتِ قبل از قيامت تواند بود . چه آن‌كه خداوند مىفرمايد : « لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً » « 4 » . و به همين منوال است آيهء : « وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ * فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ » « 5 » . » 95

در عبارت « النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها » مراد از آتش همان آتش آخرت است لكن شخصى كه بر آتش عرضه مىگردد در برزخ است . ذيل آيه نيز به همين مطلب دلالت مىكند : « وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ » « 6 » 96 نظير چنين مطلبى در رواياتى كه خواهد آمد ، به چشم مىخورد ، مثلًا اين‌كه درى از آتش به قبر شخص ، باز مىشود كه از آن لهيب‌ها و شراره‌هاى آتش به داخل زبانه مىكشند . بنابراين ، آتشِ دوزخ نمونهء آتشِ آخرت ، و عذاب آن نيز نمونهء عذاب آخرت است .

اما مراد از آتش در عبارت « فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ » آتش برزخ است .

از اين توضيحات سازگار بودن دو امرِ : « در آتش بودن » و « بر آتش عرضه گشتن » واضح مىگردد . 97

( 1 ) . مؤمنون ، آيه 100 ؛ و در وراى آنها برزخى است تا آن زمان كه ( در قيامت ) برانگيخته شوند ( 2 ) . مؤمن ، آيه 46 ؛ آنان هر صبح و شام و روز قيامت بر آتش عرضه مىشوند ( 3 ) . مريم ، آيه 62 ؛ در آن ( بهشت ) هر صبح و شام آنان را رزق خاصّى است ( 4 ) . انسان ، آيه 13 ؛ در آن‌جا نه آفتابى ( سوزان ) بينند و نه سرماى زمهرير ( 5 ) . آل‌عمران ، آيه‌هاى 169 - 170 ؛ مپنداريد كه شهيدان راه خدا مردند ، بلكه زنده به حيات ابدى شدند و در نزد پروردگارشان متنعّم خواهند بود ( 6 ) . مؤمن ، آيه 46 ؛ چون روز قيامت شود خطاب آيد كه فرعونيان را به سخت‌ترين عذاب وارد جهنّم كنيد