انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٤٥

در كيفيّت هبوط

شامى كه پرسيده بود بر روى زمين كدام مكان از همه جا پرارج‌تر است ؟ فرمود :

« مكانى به نام سرانديب كه آدم از آسمان به آن نقطه هبوط نمود » . اين كلام دلالت مىكند كه هبوط آدم از آسمان به زمين بوده است و در نهج‌البلاغه در خطبه‌اى كه قصهء آدم عليه السلام را شرح مىدهد مىفرمايد : « پس خداوند توبهء خويش را بر وى گسترانيد و كلمهء رحمت خويش را بر وى القا نمود و بازگشت به بهشت را به وى وعده فرمود ، سپس او را به منزلگه بلايا و توليد نسل فرود آورد » . 48 امام عليه السلام در تعبير « و بازگشت به بهشت را به وى وعده فرمود » اشاره به كلام خداى سبحان دارد كه « فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ . . . » و نيز « ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى » .

مطلب قابل تأمّل ديگر آن‌كه تعبير قرآنى « قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً » احتمالًا اشاره به آن دارد كه نسل آدم در خروج از بهشت بعد از ورود به آن با آدم ، سهيمند و اين كلام خداى سبحان « فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي . . . » * مؤيد آن است ، چه آن‌كه ابليس از رحمت خدا مأيوس است و لذا خداوند درمورد وى فرموده : « قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ * لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ » « 1 » و بنابراين درخطاب « فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ . . . » * جز آدم و همسرش باقى نخواهند ماند و ظاهر است كه خطاب به آن دو بايد به نحو تثنيه باشد نه جمع .

و اما آنچه كه در بعضى روايات وارد شده كه در ميان كسانى كه هبوط كردند مارى بود و ابليس وسوسهء خويش را به واسطهء آن مار بر آدم و همسرش القا نمود ، مصحّح خطاب به نحو جمع نخواهد بود ، چه آن‌كه « مار » مكلّف به تكاليف آدم و حوّا نبوده و لذا از مصبّ خطاب قطعاً خارج است . بنابراين قهراً خطاب مذكور متوجّه آدم و همسرش و فرزندان آن دو خواهد بود و در موضعى از قرآن آمده است :

( 1 ) . ص ، آيه‌هاى 84 - 85 ؛ خدا فرمود به حق سوگند ، و كلام من حق و حقيقت است ، كه جهنّم را از [ جنس ] توو پيروانت تمام پر خواهم كرد