انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٤٤

در كيفيّت هبوط

روايت قمّى از امام صادق عليه السلام مذكور است كه ابليس داخل بهشت نگشته و در آيهء شريفه وارد است كه « قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ » « 1 » . با توجّه به اين آيات چگونه مىشود ابليس - لعنه اللَّه - موجب وسوسهء آدم در بهشت گردد با اين‌كه از ورود به آن ممنوع بود ؟ و چگونه آدم مورد وسوسهء وى قرار گرفته با اين‌كه معصوم بود ؟ حلّ اشكال به نكته‌اى است كه پيش‌تر يادآور شديم كه قبل از هبوط سعادت از شقاوت متميّز نيست ، 46 پس تدبّر نما .

و از اين‌جا ظاهر مىشود كه عصيان آدم عصيانى نبود كه منافى با عصمت وى باشد ، بلكه عصيانى ذاتى بود و حقيقت آن انتخاب هبوط به دنيا و ترك عالم نور و طهارت و انتخاب ظلمت و كدورت است و آيهء « فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ » * اشاره بدان دارد و معنى اين كلام قرآنى « وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى » « 2 » به شهادت « ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَ هَدى » « 3 » نيز همين است . چه خداوند سبحان فرمود : « وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » « 4 » و اگر معصيت آدم عليه السلام معصيتى از سرِ فسق و مخالفت بود مىبايد بهشت وى منزلگه اختيار بود كه مستلزم مادّه و ظلمت است و لازمهء آن تحقّق در زمين بود نه در آسمان ، كما اين‌كه بحثش خواهد آمد . 47

در كيفيّت هبوط

در كيفيّت هبوط

از سياق آيهء شريفهء « قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها . . . » و « وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ » * فهميده مىشود كه هبوط از آسمان به زمين بوده است و ظاهر آيهء « فِيها تَحْيَوْنَ وَ فِيها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ » « 5 » نيز همين است . حضرت امير عليه السلام در پاسخ آن مرد

( 1 ) . ص ، آيه 77 ؛ خدا فرمود از بهشت خارج شو كه به درستى كه مطرودى ( 2 ) . طه ، آيه 121 ؛ و آدم معصيت پروردگار خويش نمود و گمراه شد ( 3 ) . همان ، آيه 122 ؛ پس خدا وى را برگزيد و او را بخشيد و هدايت نمود ( 4 ) . جمعه ، آيه 5 ؛ خداوند ظالمان را هدايت نمىكند ( 5 ) . اعراف ، آيه 25 ؛ در زمين زندگى مىكنيد و در آن مىميريد و از آن دوباره برانگيخته مىشويد