انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٩

تعليقات و توضيحات مترجم

استوى لا ينكر من نفسه شيئاً » .

( 140 ) . ظاهراً مراد اين است كه بدن مادام كه در قبر است و از روح جداست از موجودات غير ذىشعور محسوب مىشود و لذا در آيهء شريفهء « أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ » درمورد ابدان از موصول « ما » كه براى موجودات غيرزنده به كار برده مىشود ، استفاده شده است نه از موصول « من » كه مربوط به موجودات ذىشعور است . علاوه از آيهء شريفه استفاده مىشود كه بدن نيز برانگيخته مىشود و الّا تعبير « ما » ( آنچه ) كه موصول براى موجودات غيرذىشعور است وجهى نداشت .

( 141 ) . ص 80 .

لحوق بدن‌ها به ارواح ظاهراً مستفاد از ضمير « هم » در آيهء شريفهء « فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ * فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ » است چه آن‌كه ضمير « هم » در عربى براى غير ذوىالعقول به‌كار نمىرود ، پس آيهء شريفه كه مىفرمايد : به صداى مهيب يگانه‌اى بدن‌ها ناگهان برانگيخته مىشوند ناظر به لحوق بدن‌ها به ارواح است . و الّا ضمير جمع « هم » براى بدن‌هاى غيرزنده به كاربردن هيچ مناسبتى ندارد . « 1 » پس مجموع كلمات مرحوم علّامه را در اين‌جا مىتوان اين‌طور تلخيص كرد : در هنگامى كه بدن‌ها در روز قيامت برانگيخته مىشوند اگر نظر به بدن قبل از لحوق روح باشد بايد آن را غيرزنده دانست و آيهء شريفهء « إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ » ناظر به اين مرحله است . و اگر نظر به لحوق ارواح به ابدان باشد در اين صورت به خاطر اين اتحاد مىتوان براى آنچه كه برانگيخته مىشود ضمير جمع ذوىالعقول به كار برد كه آيهء « فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ » ناظر به اين مرحله است . و اللّه العالم .

( 142 ) . ص 81 .

آيهء شريفهء « وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا » * دلالت مىكند كه براى هر فردى درجاتى

( 1 ) . ر . ك : تعليقهء 30