انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٣

تعليقات و توضيحات مترجم

محجوب بودن از تكريم‌هاى خاصّ خداوندى يا تجلّيات جماليّهء مختصّ به مؤمنان است نه محجوب بودن از مطلق تجليّات الهيّه و لذا بين اثبات حجاب به اين معنا و عدم آن به معناى مشاهدهء قهر و غلبه و احاطهء خداوند [ و مطلق تجليّات جلاليّه او ] هيچ منافاتى نيست . حضرت علّامه در الميزان چنين فرموده‌اند :

. . . مراد از محجوب بودن از پروردگار در روز قيامت ، محروم ماندن از كرامت قرب و منزلت است و شايد همين معنا مراد كسانى باشد كه گفته معناى آيه محجوب بودن از رحمت خداوند است . اما ارتفاع حجاب به معناى سقوط اسباب واقع در ميان خداوند و مخلوقات او و معرفت تام به حق تعالى امرى است كه براى هر كسى [ اعم از مؤمن و غيرمؤمن ] حاصل است چنان‌كه خداى تعالى فرمود : « لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ » و نيز « وَ يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ . . . » » . « 1 »

شيخ صدوق رحمه الله در كتاب توحيد روايتى در تفسير اين آيه نقل مىكند كه مؤيّد همين معناست . راوى مىگويد : از امام على بن موسى الرضا عليهما السلام در تفسير « كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ » پرسيدم . امام فرمود : « إنّ اللّه تبارك و تعالى لا يوصف به مكان يحلّ فيه فيحجب عنه فيه عباده و لكنّه يعنى إنّهم عن ثواب ربّهم لمحجوبون » .

يعنى : « خداوند تبارك و تعالى مكانى براى حلول برنگزيده است كه به‌واسطهء آن بندگان وى از اين محجوب بمانند و لكن مراد آيه ، حرمان از ثواب پروردگار است » .

نظير اين مضمون در روايت مفصّلى كه در همان كتاب توحيد از امام على عليه السلام نقل شده آمده است : « . . . و أما قوله : « كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ » فانّما يعنى بذلك يوم القيامة أنّهم عن ثواب ربّهم لمحجوبون . . . » .

اين دو روايت خصوصاً روايت اول در تأييد مدعا بسى ظاهر است ، چه آن‌كه از روايت اول به درستى فهميده مىشود كه خداوند در همه جا حاضر و شاهد است پس

( 1 ) . الميزان ، ج 20 ، ص 234