انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٦١
تعليقات و توضيحات مترجم
قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ » « 1 » . در اين آيهء شريفه ، « اجل » به معناى اول : يعنى طول مدت معين شده [ و نه فقط آخر مدت ] به كار رفته است . راغب در مفردات خويش مىگويد :
« اجل به مدّت معيّن شده براى حيات انسان گفته مىشود . . . » همان‌طور كه از ظاهر اين عبارت پيداست « اجل » را به معناى طول حيات گرفته است نه آخرت مدت حيات .
( ملخّص از الميزان ، ج 7 ، ص 8 - 9 ) .
مرحوم علّامه قدس سره بعد از بيان نكات فوق در تفسير الميزان ، معتقد مىشوند كه « اجل » و « اجل مسمى » در آيات مورد بحث يعنى « ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ » * به معناى آخر مدت حيات به كار رفته‌اند و نه تمام مدّت حيات . به نظر مىرسد عبارات متن در تفسير « اجل » و « اجل مسمّى » را نيز مىتوان به نحوى با آنچه در الميزان اختيار نموده‌اند منطبق دانست .
( 67 ) . تعبير به « روز » ( يوم ) در آيهء شريفه ظاهراً دلالت مىكند كه « اجل » به معناى پايان مدّت است . اين نكته از مجموع دو مقدمه حاصل مىشود : اول آن‌كه در آيهء شريفهء « قُلْ لَكُمْ مِيعادُ يَوْمٍ لا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ ساعَةً وَ لا تَسْتَقْدِمُونَ » « يوم » متعلّق ميعاد واقع شده ، پس مراد از يوم كل ظرف حيات يا عمر نيست ، بلكه نقطهء پايان يا انتهاى مدّت است .
دوم آن‌كه مضمون آيهء مذكور بعينه در آيهء زير تكرار شده است « وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ » و فقط به جاى « يوم » اجل نهاده شده كه بنابراين ، فهميده مىشود « يوم » نوعى اجل بوده و بر انتهاى مدت ( عمر ) اطلاق گشته است .
( 68 ) . همان‌گونه كه از متن پيداست مرحوم علّامه قدس سره « اجل مسمّى » را از عالم امر دانسته‌اند و شاهد بر آن را مجموع دو آيه ذكر كرده‌اند : « وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ . . . ما
( 1 ) . قصص ، آيه 28