انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٠

تعليقات و توضيحات مترجم

( 39 ) . پاسخ خداوند همان « أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » است .

و همان‌طور كه گذشت اين فقره از آيهء شريفه دلالت مىكند كه غيبت سماوات و ارض از ملائكه محجوب است . حال اگر اخبار آدم اين اسما را به ايشان ، مستلزم احاطهء ملائكه به اسما بود ، چگونه غيب سماوات و ارض از ملائكه محجوب مىماند ؟

( 40 ) . از آيهء شريفه استفاده مىشود كه حقيقت روحى كه خداوند در آدم دميده همان علم جمعى آدم به همهء اسماى الهيه است و وجه تخصيص اين روح به خداوند هم آن است كه علم به همهء اسماء كه خزائن غيبند منحصر به خداوند است « وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ » .

( 41 ) . تعيبر « كانَ مِنَ الْكافِرِينَ » * كه در اين‌جا مفيد ماضى بعيد است ، مشعر به اين نكته است كه كفر ابليس قبل از واقعهء سجده ثابت بوده است و الّا اگر مراد كفر وى به خاطر عدم سجده بود ، مناسب بود كه بدون « كان » آورده شود يعنى : « إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى وَ اسْتَكْبَرَ » وَ كَفَر ؛ بنابراين « كانَ مِنَ الْكافِرِينَ » * كفرى سابق بر مسئلهء اباء از سجده براى ابليس ثابت مىكند و درنتيجه ظاهر آيهء شريفه آن است كه اين كفر امرى است مرتبط به « اصل خلافت انسان » و نه سجدهء او . تعبير « كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ » * هم مؤيد همين معناست . چون در اين‌جا هم فعل ماضى « كنتُم » ظاهر در اين است كه كتمانى سابق وجود داشته است . نكته‌اى كه باقى مىماند اين است كه اگر كفر ابليس مستفاد از « كانَ مِنَ الْكافِرِينَ » * ، بيان همان امر مكتوم در نزد ملائكه « ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ » * است ، چرا كتمان كه در اين صورت مختص به ابليس است ، به ملائكه نسبت داده شده ؟ اين سؤال را مىتوان اين‌گونه جواب گفت كه نسبت دادن امرى كه مختص به فردى است به جمع در حالى كه آن فرد متميز از جمع نيست ، امرى است عرفى و در مخاطبات عرف اين‌گونه نسبت‌ها به‌كار برده مىشود . البته وجهى ديگر براى كتمان ملائكه متصور است كه مرحوم علّامه در الميزان بيان كرده‌اند و در تعليقهء آتى بدان اشاره خواهيم كرد . پس ملخّص مقال اين است كه ابليس در همان مرحلهء جعل خلافت براى انسان ،