انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٩

حشر حيوانات و موجودات زنده

قبل از رسيدن به غايت و مقصد در ميانهء راه نيست و نابود نگردند و الّا اختلاف مزبور باطل و « تفريط در كتاب » خواهد بود و مخلّ به اتقان كتاب .

به اين ترتيب نتيجه مىگيريم كه حيوانات زمينى نيز هم‌چون بشر بين خويش داراى انواعى هستند و همسان با بشر به‌سوى پروردگار خويش رجوع مىكنند و در نزد وى حضور و اجتماع مىيابند .

خداى سبحان فرموده : « وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ » « 1 » كه در آن حكم جمع و حشر را به هر ذىروحى در آسمان‌ها و زمين تعميم داده است و همين‌طور در آيهء « إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً * لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَ عَدَّهُمْ عَدًّا * وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً » « 2 » چون تعبير « عبدا » مىفهماند هر يك از موجودات مذكور به‌حسب ذات خويش عبوديت و سلوك الهى خاصى دارد كه بدان وسيله به پروردگار خويش تقرّب مىجويد ، تفسير « فرد » هم سابقاً گذشت . و بايد دانست آيهء « وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ » با توجّه به تفسير « فرد » در آيات قرآنى موجب مىگردد از آيهء « وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ » معنايى جز آن‌كه از لفظ « جمع » به اذهان تبادر مىكند ، بفهميم . در آيات قرآنيّه به كرّات بر « رستاخيز در قيامت » « جمع » و « حشر » اطلاق گشته است مثل « لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ » « 3 » و « يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ » « 4 » و از اين‌جا معناى اين كلام خداى سبحان ظاهر مىشود كه « وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً » « 5 »

( 1 ) . شورى ، آيه 29 ؛ و از آيات خداوند است خلقت آسمان‌ها و زمين و جنبندگانى كه در آنها پراكنده است ، و او برجمع آنها ، آن‌گاه كه خواهد ، قادر است ( 2 ) . مريم ، آيه‌هاى 93 - 95 ؛ هيچ موجودى در آسمان‌ها و زمين نيست جز اين‌كه خدا را بندهء فرمانبردار است . او به‌شمارهء همهء موجودات كاملًا آگاه است . و تمام آنها روز قيامت منفرد و تنها به پيشگاهش حضور مىيابند ( 3 ) . نساء ، آيه 87 ؛ البته همه را در روز قيامت كه هيچ شكّ در آن نيست ؛ جمع آورد ( 4 ) . تغابن ، آيه 9 ؛ ياد آوريد روزى را كه خدا همهء شما را به عرصهء محشر جمع مىگرداند ( 5 ) . زمر ، آيه 73 ؛ متّقيان خداترس را فوج‌فوج به سوى بهشت برند