انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٦

ارتباط دوزخ و حيات دنيوى

واقعه را بخواند و هر كس به دانستن احوال دوزخ علاقه‌مند بود سورهء لقمان را قرائت كند . 243

مضمون آيهء سابق را در اين آيه نيز مىتوان يافت : « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ * إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ » « 1 »

از آنچه گذشت معناى دسته‌اى ديگر از آيات نيز روشن مىشود هم‌چون « فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ » « 2 » و « قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ » « 3 » [ مراد از سنگ به قرينهء مورد همان بت‌هايى است كه از سنگ تراشيده مىشد و به جاى خدا مورد پرستش واقع مىگشت ] و نيز « أُولئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ » « 4 » و « نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ * الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ » « 5 » و « إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ » « 6 » و لكن آيهء بعدى بندگان صالحى را كه مورد پرستش بودند از مضمون اين آيه خارج مىكند چون مىفرمايد :

« إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ » « 7 » و بنابراين استدراكى است براى آيهء سابق .

آنچه گذشت كليّاتى از اوصاف دوزخ بود كه از برهان سابق نيز استفاده مىشد .

( 1 ) . تين ، آيه‌هاى 4 - 6 ( 2 ) . بقره ، آيه 24 ؛ بپرهيزيد از آتشى كه هيزم آن مردم است و سنگ‌هاى خارا ( 3 ) . تحريم ، آيه 6 ؛ خود و اهل خود را از آتشى دور نگه داريد كه هيزمش مردم و سنگ است ( 4 ) . آل عمران ، آيه 10 ؛ اينان به‌تحقيق هيزم آتشند ( 5 ) . همزه ، آيه 6 ؛ آتشى كه خدا برافروخته است و شرارهء آن بر دل‌هاى [ ناپاك كافران ] شعله‌ور است ( 6 ) . انبياء ، آيه 98 ؛ [ به آن كافران خطاب شود ] كه البته شما و آنچه را غير خدا مىپرستيدند امروز همه آتش‌افروز دوزخيد ( 7 ) . انبياء ، آيه 101 ؛ و البته مؤمنان ، آنان‌كه توفيق و وعدهء نيكوى ما [ در سرنوشت ازلى ] بر آنها سبقت يافته از آن دوزخ‌به دور خواهند ماند