انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٩٤

روايات مربوط به اعراف

قمّى در تفسيرش از امام صادق عليه السلام روايت كرده كه : « هر امّتى را امام زمانش محاسبه مىكند و ائمه عليهم السلام دوستان و دشمنان خويش را از سيمايشان تشخيص مىدهند و اين مفاد آيهء شريفه است : « وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ » پس ائمه عليهم السلام نامهء اعمال دوستان خويش را از سمت راست به ايشان مىدهند و بدون حساب وارد بهشت مىگردند و نامهء اعمال دشمنان خويش را از سمت چپ مىدهند و بدون حساب وارد دوزخ مىگردند » . 231

در كافى راجع به آيهء « وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ » از اميرالمؤمنين عليه السلام روايت مىكند كه : « ما بر اعراف هستيم و ياران خويش را از سيمايشان مىشناسيم و ما اعراف هستيم : كسانى كه خداوند - عزّ و جلّ - شناخته نمىشود مگر از طريق ايشان . و ما اعراف هستيم كه خداوند ما را بر صراط مىايستاند ، پس كسى داخل بهشت نمىگردد مگر اين‌كه ما را بشناسد و ما نيز او را بشناسيم و كسى داخل دوزخ نمىگردد مگر اين‌كه منكر ما باشد و ما نيز وى را انكار كنيم » . 232

مؤلف گويد : امام عليه السلام اين معنا از اعراف را كه مشتق از معرفت است از آيهء شريفهء « رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ » استفاده فرموده و محتمل است كه امام عليه السلام ضمير « هم » در « سيماهم » را به « رجال » و « كلًاّ » هر دو ارجاع داده باشد . فافهم . 233

قمّى از امام باقر عليه السلام روايت مىكند كه امام در پاسخ سؤال از اصحاب اعراف فرمود :

« آنها قومى هستند كه حسنات و سيئاتشان با هم برابر است و لذا عملى كه دستگيرشان شود ندارند و همان‌گونه هستند كه خداى - عزّ و جلّ - فرمود » . 234

مؤلف گويد : امام عليه السلام اشاره به اين فقره از آيه نموده‌اند كه « وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ » .

در جوامع از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه « اعراف » تپه‌اى است بين بهشت و دوزخ كه پيغمبران و جانشينان آنان با گناهكاران اهل زمان خويش بر آن مىايستند همان‌گونه كه فرماندهء سپاهى در مقابل سربازان ضعيف خويش مىايستد و اين در