انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٩٢
اشاره به اصحاب اعراف در بعضى آيات ديگر
عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ » « 1 » كه به مقتضاى اين آيه حكم به خسارت عدّهء مذكور نموده‌اند .
و ظاهراً مراد از « الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ » در آيهء بعد نيز همين اصحاب اعرافند آن‌جا كه فرمود : « وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ * وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » « 2 » و اين گمان مجرمين كه جز لحظه‌اى در برزخ ( يا دنيا ) نبوده‌اند ناشى از تقيّد به قيود دنيوى و عدم اتّساع نظرشان بوده كه نتوانسته‌اند جز لحظه‌اى از دهرى كه در آن واقعند را دريابند و لذا از احوال خويش قبل از نزول در دنيا و بعد از ارتحال از آن بىخبرند . اين گروه در دنيا و دهر خويش به حسب سيطرهء زمان واقعند ؛ سيطرهء زمانى كه مقتضى ظهور لحظات و بطون آنها هميشگى است . لحظه‌اى به ظاهر برمىآيد و لحظه‌اى به باطن درمىافتد و از اين جهت است كه مجرمين در هنگام رستاخيز قسم ياد مىكنند كه جز ساعتى درنگ نكرده‌اند . 226 خداوند سبحان اين پندار شبيه به واقعيّت را تقرير مىنمايد آن‌جا كه فرمود : « كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ » « 3 » و « قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ * قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ * قالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » « 4 » و از اين‌جا مىفهميم كه گفتهء مجرمين و نيز سوگندشان بر آن ، از باب كم‌شمردن مدّت درنگ در دنيا نسبت به بقاى ابدى ، كه در
( 1 ) . همان ، آيه 45 ؛ و آن ظالمان را بنگرى كه به دوزخ متوجّه‌شان گردانند و آنها با ترس و ذلّت از گوشهء چشم بر آتش‌دوزخ مىنگرند و در آن حال مؤمنان گويند آرى زيانكاران آنها هستند كه نفوس خود و اهل‌بيت خود را در امروز قيامت به زيان انداخته‌اند ( 2 ) . روم ، آيه 56 ( 3 ) . احقاف ، آيه 35 ( 4 ) . مؤمنون ، آيه‌هاى 112 - 114