انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٦٨

رابطهء فعل و جزا

هر يك را به مقتضاى فعلشان پاداش و جزا ندهد .

رابطهء فعل و جزا

رابطهء فعل و جزا

نكتهء ديگر اين‌كه خداوند سبحان در ابتدا نوعى نسبت ميان عمل و جزا اثبات مىنمايد ، به اين معنا كه احسان را به احسان پاسخ خواهد گفت و اسائت را به اسائت ، سپس مطلب را از صرفِ اين وعدهء به مطلق احسان و وعيد به مطلق اسائت ، فراتر مىبرد و بنابر خصوصياتى در افعال ، خصوصياتى در پاداش به احسان و اسائت بيان مىكند كه از آن نوعى اشاره به نسبت‌ها و ارتباطات خاص ما بين افعال و جزاى آنها فهميده مىشود و سپس از اين مرحله هم فراتر مىرود و مىفرمايد : بين عمل و جزاى آن عينيّت است ، آن‌جا كه فرمود : « وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 1 » كه صدر آيه از نوعى نسبت خاصّ حكايت مىكند 198 و عبارت ميانى از اتّحاد بين عمل و جزاى آن و ذيل آيه از جزاى عادلانه كه در واقع سبب نسبت و اتحاد مذكور است ؛ و آنچه كه در فصل پيش در معنا و حقيقت حساب بيان كرديم اين‌جا هم صادق است . خداوند سبحان فرمود : « وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 2 » و « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ » « 3 » و آيات بسيار ديگرى كه دلالت مىكنند براين‌كه اعمال خير و شرّ انسان بعينه به وى برگردانده مىشوند .

خداوند سبحان معناى اين عينيّت را چنين بيان فرموده : « إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ

( 1 ) . احقاف ، آيه 19 ( 2 ) . بقره ، آيه 281 ؛ بترسيد از آن روزى كه در آن روز به سوى خدا باز خواهيد گشت پس هر كس كاملًا پاداش عمل‌خويش را دريافت خواهد كرد و به هيچ كس ستمى نكنند ( 3 ) . زلزله ، آيه‌هاى 7 - 8 ؛ ر . ك : ص 149