انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٦٥

در عموميّت سؤال و حساب

غايت حكم و انقضاى آن ، چه اين معناى دوم مختصّ به شرايع و احكام است و جريان آن در حقايق ممكن نيست . 190

در عموميّت سؤال و حساب

در عموميّت سؤال و حساب

نكتهء ديگر اين‌كه خداوند سبحان فرمود : « فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ » « 1 » و نيز « فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ » « 2 » و « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » « 3 » . از ظاهر اين آيات مىتوان فهميد كه سؤال و حساب نسبت به همهء اعمال و نعمت‌ها عموميت دارد و مستفاد از دسته‌اى از اخبار نيز همين است .

در نوادر راوندى به اسنادش از موسى بن جعفر عليهما السلام از پدرانش عليهم السلام از رسول اللّه صلى الله عليه و آله نقل كرده كه فرمود : « در روز قيامت هر نعمتى مورد سؤال واقع مىشود مگر نعمتى كه در راه خدا به كار گرفته شده باشد » . 191

در امالى مفيد مسنداً از ابن‌عيينه از اباعبداللّه عليه السلام نقل شده كه فرمود : « هيچ بنده‌اى نيست كه خداوند را عليه او حجّتى نباشد ؛ يا در گناهى كه مرتكب شده و يا در نعمتى كه در شكرش كوتاهى نموده » . 192

و در كتاب حسين بن سعيد از امام صادق عليه السلام آمده است : « دفاتر حساب روز قيامت بر سه گونه است : دفتر نعمت‌هاى الهى ، دفتر حسنات ، دفتر سيئات و آن‌گاه بين دفتر نعمت‌ها و دفتر حسنات مقابله مىشود و نعمت‌هاى الهى همهء حسنات را فرا مىگيرد و سيّئات باقى مىماند » . 193

( 1 ) . حجر ، آيه 92 ؛ قسم به خداى تو كه از همهء آنها سخت مؤاخذه خواهيم كرد ( روزى ) از آنچه مىكنند بازخواست‌مىشوند ( 2 ) . اعراف ، آيه 6 ( 3 ) . صافات ، آيه 24