انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤
رابطهء سؤال و حساب
محاسبه‌شونده‌اى در عذاب خواهد بود . كسى گفت : اى رسول خدا پس از اين كلام خدا كه « فسوف يحاسب حسابا يسيرا » چه خواهد شد ؟ فرمود : مراد مقام عَرض ( عرضه‌داشتن ) است يعنى تفحّص از اعمال » . 187 شيعه و سنّى در نقل معناى اين حديث و صحّتش اتفاق نموده‌اند .
عيّاشى و ديگران به طرق متعدّده از امام صادق عليه السلام در معناى اين آيه « وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ » نقل كرده‌اند كه فرمود : « معناى آن مداقّه و برشمردن همهء اعمال است و اين‌كه « سيّئات » عليه ايشان در زمرهء اعمالشان محسوب مىشود ، ولى حسنات به نفع آنان حساب نخواهد شد » . 188
رابطهء سؤال و حساب
رابطهء سؤال و حساب
و از آنچه گذشت حال « سؤال » كه از توابع حساب است نيز روشن مىشود ، چون سؤال به معناى پرسش از حقيقت امر است و امر در آن‌روز دايرمدار ظهور تبعات و عواقبى [ از سعادت و شقاوت ] است كه نفس ، خود كسب نموده و به عبارت ديگر دايرمدار باز پس‌دادن حساب وصول به نتايج آنهاست . 189 خداوند سبحان فرمود :
« يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ » كه مراد از « سرائر » همان مكامن نفوس است . و فرمود : « بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ » « 1 » و « وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً » « 2 » و « وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » « 3 » و مراد از نسخ در اخبارىكه در نسخ اين آيه به آيهء « إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ » « 4 » وارد شده همان تفسير و بيان است نه بيان
( 1 ) . انعام ، آيه 28 ( 2 ) . نساء ، آيه 42 ( 3 ) . بقره ، آيه 284 ؛ اگر آنچه [ از اغراض خير و شرّ ] در دل داريد آشكار يا مخفى كنيد همه را خدا در محاسبهء شماخواهد آورد ( 4 ) . نجم ، آيه 32 ؛ . . . مگر آن‌كه لَمَمى ( گناه صغيره يا تخيّل و وسوسه‌اى به غلبهء طبيعت يا عادت ) از آنها سر زند كه‌مغفرت پروردگار بسيار وسيع است