انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٥٣
كمالات مربوط به وسائط ، عين كمالات حق است
« وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ » « 1 »
كمالات مربوط به وسائط ، عين كمالات حق است
كمالات مربوط به وسائط ، عين كمالات حق است
در اين‌جا به دو نكته بايد توجه نمود . يكى اين كه اين اصل كلى كه علم و قدرت و به طور كلى تمام كمالاتِ مربوط به وسائط ، عين علم و قدرت و كمالات حق تعالى است ، در قرآن مجيد داراى فروع زيادى است و درموارد متعددى به آن اشاره شده است . مثلًا درباره علم ، بارى تعالى مىفرمايد : « لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » « 2 » و نيز مىفرمايد : « أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ بَلى وَ رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ » « 3 » و هم‌چنين مىفرمايد : « وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ * إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ » « 4 » و آيات زياد ديگرى كه در اين باره وارد شده است .
به طورى كه ملاحظه مىشود ، خداى تعالى علم خود را به همهء موجودات با ثبت‌بودن همه حقايق در لوح محفوظ ، يكى دانسته و از آن دو به عنوان يك واقعيت سخن مىگويد [ اين مطلب اشاره به آن اصل است كه علم و ساير كمالات وسائط ، عين علم و كمالات ذات حق تعالى است ] و با توجه به آنچه گفته شد معناى اين آيه « ثُمَّ
( 1 ) . فصّلت ، آيه 23 ؛ ولى همين گمان باطل شما دربارهء خدا موجب هلاك شما گرديد و امروز همه از زيانكاران شديد ( 2 ) . سبأ ، آيه 3 ؛ هيچ شيئى ولو به مقدار ذرّه‌اى در آسمان‌ها و زمين از او پوشيده نيست و هيچ شيئى نيست مگر آن‌كه‌در كتاب [ علم ازلى حق ] آشكار است ( 3 ) . زخرف ، آيه 80 ؛ آيا گمان مىبرند كه آنچه در سر و پنهان به گوش هم مىگويند نمىشنويم ، بلى مىشنويم‌و فرشتگان ما همان دم مىنويسند ( 4 ) . ق ، آيه‌هاى 16 - 17 ؛ ما انسان را خلق كرديم و از وساوس و انديشه‌هاى نفس او كاملًا آگاهيم كه از رگ گردن به اونزديك‌تريم . چون دو ملك ( رقيب و عتيد مأمور نگارش اعمال خير وشر ) از طرف راست و چپ به مراقبت نشسته‌اند