انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٤٨
رسول‌اللّه صلى الله عليه و آله شاهد شاهدان است
سوى خداى تعالى شاهد قرار گيرد ؛ زيرا در ميان امت كسانى هستند كه شهادت آنها در دنيا حتى بر [ امور بىارزش چون ] دسته‌اى سبزى پذيرفته نيست » . 167
در تفسير عيّاشى از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است كه « آيا گمان مىكنى كه خداى تعالى در آيه « لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » تمام اهل قبله ( مسلمانان ) را مخاطب قرار داده است ؟ آيا فكر مىكنى كسى كه شهادتش در دنيا درمورد صاعى از خرما پذيرفته نيست ، خداوند در روز قيامت از او مىخواهد در حضور تمامى امت‌ها [ بر اعمال بندگان ] شهادت دهد ؟ هرگز خداوند چنين امرى را از امثال اينها نخواسته است ، مقصود اين آيه ائمه هستند كه دعاى حضرت ابراهيم درمورد آنها مستجاب شده است و آنها « امت وسط » و خير امة اخرجت للنّاس مىباشند » . 168 اخبار و احاديث دراين باره بسيار است .
بدين ترتيب معناى اين آيه شريفه « فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً » « 1 » روشن مىشود و از آن‌جا كه رسول‌اللّه صلى الله عليه و آله مستقيماً و بلاواسطه شاهد بر آحاد امتش نيست ، بلكه شاهد بر شهيدان امت است به خوبى مىتوان دريافت كه « مشارٌ اليه » در آيه « وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً » شهداى امت‌ها هستند ، نه خود امت‌ها ( يعنى اين شهداى امت‌ها هستند كه رسول اللّه صلى الله عليه و آله شاهد بر آنهاست ) .
آيهء ديگرى كه با صراحت بيشتر ، اين حقيقت را بازگو مىكند آيهء « وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ » « 2 » است اين آيه از آيات سابق صراحت بيشترى در اين معنا دارد ؛ زيرا از آوردن شهيدانِ امت‌هاى ديگر براى شهادت در روز قيامت به « نبعث » تعبير فرمود در صورتى كه درمورد رسول اللّه صلى الله عليه و آله « و جئنا بك » به كار برده و هم‌چنين براى شهيدان امت‌هاى ديگر وصفِ
( 1 ) . نساء ، آيه 41 ؛ چگونه است حال آن‌گاه كه از هر طائفه‌اى گواهى آوريم و تو را ( اى پيغمبر ) بر اين امّت گواه‌خواهيم ( 2 ) . نحل ، آيه 89 ؛ روزى كه ما بر هر امّتى از خودشان گواهى برانگيزيم و تو را ( اى محمّد ) بر اين امّت گواه گيريم