انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٣٣
ضبط آثار و نتايج اعمال
تفسير عيّاشى روايت ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه با روايت ياد شده ، قريب‌المضمون است . لازم به تذكر است كه در اين روايت ، امام عليه السلام « قراءت » را به « ذكر / يادآورى » تفسير فرمودند و ما در دو رسالهء « افعال » و « وسائط » به طور مبسوطترى در اين‌باره سخن گفته‌ايم .
ضبط آثار و نتايج اعمال
ضبط آثار و نتايج اعمال
موضوع ديگر اين كه خداى متعال مىفرمايد : « إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ » « 1 » بنابراين ، نگاشتن اعمال و ضبط آنها هم شامل افعالى مىشود كه انسان به طور مستقيم انجام مىدهد و هم شامل آثار و نتايجى كه در اين افعال مترتب مىگردد و در نتيجه همگى مورد محاسبه و بازخواست قرار مىگيرند . با توجه به اين حقيقت معنى اين آيه « يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ » « 2 » نيز روشن مىشود .
در تفسير على بن ابراهيم قمّى از حضرت باقر عليه السلام راجع به عبارت « قدّم » و « أخّر » كه در آيه آمده است ، روايت شده كه حضرت چنين فرمودند : « آنچه از خير و شر كه از پيش فرستد و يا به دنبال هر سنت و روشى كه ابداع مىكند ، اگر شر و ناپسند باشد ، تبعهء همهء عاملين به آن بر گردن اوست در عين اين‌كه تبعات عاملين نيز به جاى خود باقى است و اگر خير باشد ، اجر و پاداشى نظير اجر تابعين به او داده مىشود ، بدون آن‌كه از اجر خود آنها نيز كاسته شود » . 160
خداوند به دنبال « وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ » فرموده است : « وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ » « 3 » و از اين‌جا روشن مىشود لوح محفوظ - كه در اين‌جا به عنوان
( 1 ) . يس ، آيه 12 ؛ ما مردگان را زنده گردانيم و كردار گذشته و آثار وجودى آينده‌شان همه را در نامهء اعمال آنها ثبت‌گردانيم ( 2 ) . قيامت ، آيه 13 ؛ در آن روز انسان به آنچه در مقدّم و مؤخّر حياتش انجام داده آگاه مىشود ( 3 ) . يس ، آيه 12 ؛ و هر شيئى را در « امام مبين » ( قلب امام خليفة اللّه ) به شمار آورده‌ايم