انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١١٢
بر طرف شدن حجاب‌ها و آشكار گشتن پنهان‌ها در روز قيامت
أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ » « 1 »
اين گفتهء آنان « بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا . . . » - كه مرادشان اين است كه ما قبل از قيامت غير خدا را نمىخوانديم و شريكى را نمىپرستيديم - نشانهء فريب خوردگى آنان به سراب و بازىِ دنياست كه در حقيقت باطل و پوچ بوده است . خداى سبحان در اين‌جا مىفرمايد كه بدين‌گونه كافرين را گمراه مىسازد . و نزديك به همين معناست اين سخن خداوند كه « ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ » « 2 » و « تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ » « 3 » و همهء اينها به اين كلام الهى برمىگردد كه « ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْماءً سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ » « 4 » و « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » « 5 » 132
بر طرف شدن حجاب‌ها و آشكار گشتن پنهان‌ها در روز قيامت
بر طرف شدن حجاب‌ها و آشكار گشتن پنهان‌ها در روز قيامت
هنگامى كه سبب‌ها ، يعنى همان مراتب مترتّبه‌اى كه داراى وجود معيّن و مقدرى هستند و نيز تأثيرات ميان آنها ، باطل گشتند ، در اين صورت حكمِ باطن ، ظاهر مىگردد . و اين واضح است كه « ظاهر » به واسطهء « باطن » ، ظاهر مىگردد . بنابراين ، در
( 1 ) . مؤمن ، آيه 73 - 74 ؛ آن‌گاه به آنها گويند كجاست معبودان باطلى كه شريك خدا مىشمرديد . مشركان جواب گويند : آن بت‌ها همه از نظر ما محو و نابود شدند ، بلكه ما از اين پيش چيزى را به خدايى نپرستيديم . خدا اين‌گونه كافران را گمراه گرداند ( 2 ) . يونس ، آيه 28 ؛ آن‌گاه به مشركان با قهر و عتاب گوييم : شما و بت‌هايتان در مكان خود بايستيد سپس ميانشان‌جدايى افكنيم ، بتان و معبودان باطل زبان گشوده گويند : شما مشركان هرگز ما را پرستش نكرديد [ يعنى پرستش شما جماد بىاثر را باطل بود ] ( 3 ) . قصص ، آيه 63 ؛ امروز از پيروان خود به سوى تو بيزارى مىجوييم كه آنها ما را نمىپرستيدند ( 4 ) . يوسف ، آيه 40 ؛ [ بدانيد ] كه آنچه از غير خدا مىپرستيد اسماى بىحقيقت و الفاظ بىمعناست كه شما خودتان و پدرانتان ساخته‌ايد هيچ نشان خالقيّت و كمترين اثر الهيت در آن خدايان باطل ننهاده است ( 5 ) . ذاريات ، آيه 56 ؛ من جنّ و انس را نيافريدم مگر براى اين‌كه مرا به يكتايى پرستش كنند