انسان از آغاز تا انجام ( فارسى ) — الصفحة ١٠١
كسانى كه از حكم نفخ صور ، استثنا شده‌اند
إِلى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ » « 1 » و يا « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ » « 2 »
نتيجه اين كه : ابتدا صيحه‌اى خواهد بود كه بدان بساط دنيا در هم پيچيده خواهد شد و اهل آن فانى خواهند گشت و سپس نفخى كه بدان تمامى اهل برزخ درمىگذرند و سپس نفخى ديگر كه بدان قيامت برپا مىگردد و مردم برانگيخته مىشوند .
آرى اين نكته هست كه دو عبارت « ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى » و « وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ » همهء موجودات را زير پوشش « اجل » آورده است و بنابراين ، هيچ مرگى خودبه‌خودى صورت نمىگيرد و حتى صيحه و نفخ نيز موجب مرگ نمىگردد مگر اين‌كه اجل فرا رسيده باشد .
كسانى كه از حكم نفخ صور ، استثنا شده‌اند
كسانى كه از حكم نفخ صور ، استثنا شده‌اند
و اما راجع به عبارت « إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ » * كه در هر دو آيهء نفخ آمده بود [ بايد گفت ] :
استثنايى كه در آيهء « وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ » وجود دارد ، آيات بعدى آن را تفسير مىنمايد : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » « 3 » . البته مراد از « حسنه » به قرينه لفظ « أمن » و نيز به قرينه اين كه در مقابل « سيئه » و وعيد بر آن ، واقع شده است ، « حسنهء مطلق » است ( نه مشوب به سيّئه ) و بنابراين اگر در عمل شخصى حسنه و سيّئه به هم آميخته باشد ، به علت وجود سيّئه از « فزع » در امان نخواهد بود . لذا شخصى از « فزع » در امان است كه ذاتش پاك و اعمالش از بدىها پيراسته باشد .
( 1 ) . يس ، آيه‌هاى 49 - 50 ؛ اين منكران قيامت انتظار نكشند جز يك صيحهء اسرافيل كه آنها را فرا گيرد در حالىكه با هم به جدل و بحث مشغولند و در آن لحظهء مرگ نه توانايى سفارش دارند و نه به اهل‌بيت خود رجوع توانند كرد ( 2 ) . رحمن ، آيه 26 ؛ هر كس كه بر روى زمين است فانى است ( 3 ) . نمل ، آيه‌هاى 89 - 90 ؛ كسانى كه نيكوكار آيند پاداش بهتر از آن يابند و نيز از هول و هراس قيامت ايمن باشندو كسانى كه بدكردار آيند در آن روز به رو در جهنّم افتند آيا اين جز جزاى اعمال آنهاست ؟