اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٩٩

مقدّمه دوّم

به اين شكل « 3 / 2 1 » يا 3 / 2 1 ترسيم مىكنيم .

و نصف و پنج سدس را به اين شكل 6 / 5 / 2 / 1 مىنويسيم .

و دو خمس و سه ربع را به اين طرز 5 / 2 و 4 / 3 رسم مىنمائيم .

و جزئى از يازده جزء از يك جزء سيزده را به اين شكل 11 / 1 از 13 / 1 رقم مىكنيم .

متن : المقدّمة الثّانية :

مخرج الكسر اقلّ عدد يصحّ منه .

فمخرج المفرد ظاهر و هو بعينه مخرج المكرّر .

و مخرج المضاف مضروب مخارج مفرداته بعضها فى بعض .

و امّا المعطوف فاعتبر مخرجى كسرين منه .

فان تباينا فاضرب احدهما فى الآخر او توافقا فوفق احدهما فى الآخر او تداخلا فاكتف بالاكثر ثمّ اعتبر الحاصل مع مخرج الكسر الثّالث و اعمل ما عرفت و هكذا فالحاصل هو الجواب .

ترجمه :

مقدّمه دوّم

مقدّمه دوّم

مخرج كسر كمترين عددى است كه مىتوان كسر را صحيحا از آن برداشت ، پس مخرج كسر مفرد ظاهر و روشن است و همان مخرج عينا مخرج كسر مكرّر مىباشد .

و مخرج كسر مضاف عبارتست از حاصلضرب مخارج برخى از مفردات در بعضى ديگر .

و امّا كسر معطوف ، پس دو مخرج كسرين متعاطفين را بايد ملاحظه كنى ، پس اگر باهم متباين بودند يكى را لازم است در ديگرى ضرب كنى و حاصلضرب مخرج مشترك آن دو است و اگر بين آن دو توافق بود پس وفق يكى را در عين ديگرى بايد ضرب كرد و اگر متداخل باشند پس بعدد اكثر اكتفاء كن و سپس حاصل را با مخرج كسر سوّم ملاحظه نما و اين عمل را به نحوى كه گذشت ادامه بده و آنچه بدست مىآيد جواب مىباشد .